#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Hiện tượng 'siêu El Nino' ​​năm 2026 có thể ảnh hưởng như thế nào đến thị trường?

Giữa năm 2026, tâm điểm của thị trường tài chính toàn cầu đang xoay quanh hai vấn đề nổi bật: căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông có dấu hiệu hạ nhiệt và cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt giữa các tập đoàn công nghệ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, đằng sau sự lạc quan đó, nhiều chuyên gia bắt đầu cảnh báo rằng đà tăng mạnh của nhóm cổ phiếu AI đang mang nhiều đặc điểm của một bong bóng tài sản hơn là phản ánh giá trị tăng trưởng bền vững.

Dữ liệu khí tượng từ giữa năm 2026 cho thấy sự chuyển đổi nhanh chóng của đại dương từ pha trung tính sang El Niño hoạt động.

Mỗi sự kiện El Nino trong 60 năm qua đều có tác động đáng kể đến thị trường tài chính, gây ra hiện tượng giá cả hàng hóa tăng vọt, lạm phát cao hơn, biến động thị trường trái phiếu và sự phân hóa mạnh mẽ giữa các ngành trên thị trường chứng khoán.

Với dự đoán của các nhà khoa học rằng năm 2026 có thể chứng kiến ​​một trong những sự kiện El Nino lớn nhất trong lịch sử, bài viết này giải thích El Nino là gì và nó có thể tác động như thế nào đến danh mục đầu tư nói chung.

Đồ họa thể hiện độ cao của mặt nước Thái Bình Dương, đồng thời cũng tương ứng với nhiệt độ nước. Nguồn: NASA

Theo Our World in Data, chi phí toàn cầu của các thảm họa thiên nhiên do nhiệt độ cực đoan, cháy rừng, lũ lụt và hạn hán gây ra đã tăng từ khoảng 20 tỷ đô la mỗi năm vào những năm 1990 lên mức cao liên tục từ 80 tỷ đến 100 tỷ đô la kể từ năm 2010.

Năm 2026 đang dần trở thành một năm "siêu El Nino".

Ngày 10 tháng 6, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản là cơ quan khí tượng lớn đầu tiên tuyên bố chính thức sự hình thành của hiện tượng El Nino ở vùng nhiệt đới Thái Bình Dương.

Cơ quan này dự báo gần 2/3 khả năng xảy ra hiện tượng El Nino "rất mạnh" từ tháng 11 năm 2026 đến tháng 1 năm 2027, và hiện tượng này sẽ "được xếp vào hàng những sự kiện El Nino lớn nhất trong lịch sử".

Điều này làm tăng nguy cơ xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan, có thể gây ra những ảnh hưởng sâu rộng trên toàn cầu.

Nghiên cứu từ Đại học Dartmouth ước tính hiện tượng El Nino năm 1997 đã làm giảm GDP toàn cầu khoảng 5,7 nghìn tỷ đô la trong vòng 5 năm.

Ngày 11-6, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương quốc gia Mỹ (National Oceanic and Atmospheric Administration) thông báo hiện tượng thời tiết El Nino đã chính thức hình thành ở vùng biển Thái Bình Dương và có thể đạt cường độ mạnh nhất trong nhiều thập kỷ.

Nguồn: NOAA

NOAA xác nhận các điều kiện El Nino đã xuất hiện trong tháng qua, thể hiện qua việc nhiệt độ bề mặt nước biển tại Thái Bình Dương cao hơn mức trung bình. Cơ quan này dự báo xác suất khoảng 63% xảy ra một đợt El Nino cực mạnh trong giai đoạn tháng 11-2026 đến tháng 1-2027, có thể là mạnh nhất kể từ năm 1950.

Giá thực phẩm có thể tăng đáng kể.

Một trong những tác động lớn nhất của hiện tượng El Nino có thể thấy rõ ở giá thực phẩm và nông nghiệp. Giá lương thực tại các nền kinh tế phương Tây có thể tăng đáng kể nếu mối liên hệ chặt chẽ giữa hiện tượng El Nino và giá nông sản trong quá khứ lặp lại vào năm 2026.

Nếu sự kết hợp của các yếu tố này khiến chỉ số giá lương thực của FAO (Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc) tăng 50% vào cuối năm, thì với độ trễ thông thường, lạm phát lương thực của nhóm G7 có thể sẽ đạt mức hai chữ số vào năm 2027 – đủ để làm tăng thêm hơn một điểm phần trăm vào lạm phát chung.

Năm 2026 đã chứng kiến ​​những điều kiện thời tiết cực đoan với hơn một nửa nước Mỹ bị hạn hán vào đầu tháng 6, ảnh hưởng đến khoảng 250 triệu mẫu Anh cây trồng.

Trong khi đó, một đợt nắng nóng kỷ lục đã càn quét châu Âu vào tháng 5, và một số vùng của Ấn Độ đã ghi nhận nhiệt độ trên 40 độ C.

Việc giá phân bón tăng vọt do việc đóng cửa eo biển Hormuz có thể làm gia tăng rủi ro cho sản xuất nông nghiệp ở những nơi không dự trữ đủ phân bón trước khi xung đột xảy ra.

Hiện tượng bất thường này không ảnh hưởng đến tất cả các nền kinh tế theo cùng một cách, tạo ra sự khác biệt đáng kể trong động lực tăng trưởng GDP:

Indonesia: Ghi nhận mức giảm GDP trung bình 1% do hạn hán nghiêm trọng tàn phá nông nghiệp và hạn chế khai thác than và niken.

Hoa Kỳ: Thu được khoảng 0,5% GDP (tương đương hơn 150 tỷ đô la) nhờ mùa đông ôn hòa hơn ở phía bắc và lượng mưa thuận lợi hơn ở vùng nông nghiệp phía nam (tiêu thụ khí đốt thấp hơn, năng suất cao hơn).

Thái Lan: Có thể ghi nhận tăng trưởng GDP gần 1%, với điều kiện quản lý tài nguyên nước trong nông nghiệp được thực hiện hợp lý.

Trên phạm vi toàn cầu, cán cân rõ ràng là tiêu cực. Thiệt hại do mất năng suất ước tính gần 5,7 nghìn tỷ đô la trong giai đoạn 1997–1998 và hơn 7,8 nghìn tỷ đô la trong hiện tượng năm 2015–2016. Đến giữa năm 2026, nền kinh tế toàn cầu đặc biệt dễ bị tổn thương trước những cú sốc này do lạm phát lõi cao, các hạn chế vận chuyển và chi phí năng lượng tăng cao do cuộc xung đột trước đó ở Iran. Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) dự báo giá lương thực tại Mỹ sẽ tăng 4,7% vào năm 2026, và đối với các sản phẩm làm từ đường và ca cao, con số này cho thấy mức tăng lên đến 8,4%. Vì lý do này, FAO và WFP đã cùng nhau kêu gọi khoản tiền 202 triệu đô la cho các hành động phòng ngừa tại 22 quốc gia ưu tiên.

Song song đó, hạn hán do hiện tượng El Niño gây ra đóng vai trò là yếu tố tạo ra xung đột. Các nghiên cứu mô hình do Bloomberg Economics thực hiện chỉ ra rằng sự sụt giảm mạnh lượng mưa và mất thu nhập từ nông nghiệp làm trầm trọng thêm sự cạnh tranh giành nguồn tài nguyên thiên nhiên đang ngày càng khan hiếm. Các quốc gia có GDP bình quân đầu người thấp, tham nhũng cao và thể chế yếu kém đặc biệt nhạy cảm với cơ chế này. Myanmar, Pakistan và Nigeria được xác định là những quốc gia có nguy cơ bùng phát hoặc leo thang xung đột nội bộ cao nhất vào năm 2026. Ngược lại, ở Mỹ Latinh (Mexico, Colombia, Brazil), tình trạng thiếu mưa kéo dài có thể trùng với những căng thẳng hiện có và làm leo thang bạo lực từ các băng đảng ma túy kiểm soát nguồn nước và lãnh thổ nông thôn.

Hiện tượng El Niño và các thị trường hàng hóa nông sản chủ chốt: Cà phê và ca cao

Thị trường cà phê và ca cao được coi là phép thử quan trọng đối với sức mạnh của hiện tượng El Niño do sự tập trung về mặt địa lý của các loại cây trồng này ở vùng xích đạo. Trong những năm 2026–2027, hiện tượng này trùng với những đợt thiếu hụt cơ cấu trước đó, gây ra những biến động mạnh mẽ trong việc định giá các hợp đồng tương lai.

Ca cao: Mối đe dọa đối với vụ thu hoạch chính ở Tây Phi và khủng hoảng dịch bệnh ở Ecuador

Một luận điểm phổ biến trên thị trường cho rằng hiện tượng El Niño đơn giản hóa vấn đề bằng cách cho rằng nó gây ra hạn hán ở Tây Phi, dẫn đến giá ca cao tăng không kiểm soát. Tuy nhiên, thực tế phức tạp hơn vì tín hiệu khí hậu ENSO trực tiếp đến Bờ Biển Ngà và Ghana (chiếm gần 60% nguồn cung toàn cầu) yếu hơn so với châu Á. Giá cả biến động mạnh từ năm 2023-2024 chủ yếu là do các vấn đề cấu trúc: khủng hoảng phân bón do chiến tranh, thiếu đầu tư vào việc phục hồi cây trồng và gió Harmattan tàn phá.

Trong nửa cuối năm 2026, thị trường lo ngại sự chồng chất của những điểm yếu cấu trúc này lên các hiện tượng thời tiết bất thường. Ba yếu tố quyết định vị thế hiện tại, thiên về tăng trưởng của dòng vốn:

Khả năng đậu quả kém: Các cuộc khảo sát ban đầu tại các đồn điền ở Tây Phi cho thấy tỷ lệ đậu quả non (cherelles) cực kỳ thấp trong mùa vụ 2026/2027, báo hiệu vụ thu hoạch chính kém bắt đầu từ tháng Mười.

Điều chỉnh lại cán cân hàng hóa: StoneX đã cắt giảm mạnh dự báo thặng dư ca cao toàn cầu cho mùa vụ 2026/2027 xuống chỉ còn 149.000 tấn (so với ước tính 267.000 tấn hồi tháng Giêng). Ngược lại, Citigroup dự đoán thâm hụt sâu 56.000 tấn trong mùa vụ 2026/2027. Mặt khác, các dự báo cho thấy mùa vụ hiện tại có thể kết thúc với tình trạng dư cung lên tới 400.000 tấn, chủ yếu do nhu cầu yếu.

Sự sụt giảm nhu cầu như một yếu tố kìm hãm: Một yếu tố đối trọng tiêu cực là lượng tồn kho ca cao được chứng nhận ICE ở mức cao (đạt gần 2,9 triệu bao vào tháng 6 năm 2026) và sự sụt giảm rõ rệt trong hoạt động chế biến (nghiền) ca cao ở châu Âu (giảm 7,8% so với cùng kỳ năm ngoái trong quý đầu tiên năm 2026 – mức thấp nhất trong 17 năm) và Bắc Mỹ (giảm 3,8% so với cùng kỳ năm ngoái).

Lượng tồn kho ca cao đang ở mức cao nhất trong vài năm trở lại đây, mặc dù cần nhớ rằng vào năm 2023-2024, lượng tồn kho đã giảm mạnh. Về lý thuyết, hiện tại chúng ta đang ở đỉnh điểm theo mùa. Tuy nhiên, nếu lượng tồn kho bắt đầu tăng lên, điều đó có thể có nghĩa là quy mô dư cung lớn hơn dự kiến.

Bất chấp nhu cầu suy yếu ở các nước phát triển, Citigroup dự đoán rằng do hiện tượng Siêu El Niño, giá ca cao sẽ liên tục vượt mức 5.000 đô la/tấn trong ba tháng tới, và có khả năng đạt 6.000 đô la/tấn trong vòng 12 tháng.

Một yếu tố khác thúc đẩy sự gia tăng sản lượng là tình hình ở Ecuador (nước sản xuất lớn thứ ba thế giới). Hiện tượng El Niño mang đến những trận mưa lớn và lũ lụt ở đó. Độ ẩm cực cao trong giai đoạn từ tháng 12 năm 2026 đến tháng 2 năm 2027 tạo điều kiện lý tưởng cho sự lây lan của các bệnh nấm (như bệnh nấm Candida hoặc bệnh thối đen quả), trực tiếp phá hủy mùa màng và cản trở quá trình phơi khô truyền thống đối với đậu sau khi thu hoạch. Ecuador gần đây đã đặt mục tiêu vươn lên vị trí thứ hai về sản lượng, nhưng do những vấn đề riêng, nước này có thể sẽ vẫn giữ vị trí thứ ba, ngay sau Ghana.

Hầu hết các giai đoạn El Niño đều kết thúc với sự tăng giá rõ rệt. Hơn nữa, tác động của El Niño từ năm 2023 vẫn còn ảnh hưởng mạnh mẽ đến năm 2024. Nguồn: Bloomberg Finance

Cà phê: Hạn hán nghiêm trọng đối với cà phê Robusta và các hiện tượng bất thường về sinh trưởng của cà phê Arabica.

Trên thị trường cà phê, hiện tượng El Niño gây ra những phản ứng hoàn toàn khác nhau tùy thuộc vào giống cà phê và vùng trồng:

Cà phê Robusta (Việt Nam, Indonesia): Đông Nam Á chiếm khoảng 50% sản lượng cà phê Robusta toàn cầu. Hiện tượng El Niño mang đến những đợt nắng nóng và hạn hán cực đoan cho các khu vực này, làm giảm năng suất đáng kể. Mặc dù xuất khẩu của Việt Nam trong giai đoạn tháng 1-5 năm 2026 tăng 7,9% so với cùng kỳ năm ngoái, nhưng tình trạng thiếu mưa sắp tới tạo ra nguy cơ cao về sự thiếu hụt nguồn cung nghiêm trọng trong vài tháng tới, điều này đã đẩy giá hợp đồng tương lai cà phê Robusta lên mức cao nhất trong nhiều tháng.

Cà phê Arabica (Brazil): Hiện tượng El Niño ban đầu mang đến lượng mưa quá mức ở Brazil. Trong ngắn hạn, điều này làm phức tạp và trì hoãn việc thu hoạch (đến giữa tháng 6 năm 2026, chỉ có 15,8% sản lượng được thu hoạch so với 26,6% trong cùng kỳ năm 2024). Mặc dù USDA dự báo sản lượng thu hoạch kỷ lục của Brazil đạt 71,9 triệu bao (tăng 14% so với năm trước), nhưng mưa làm giảm chất lượng hạt cà phê thu hoạch và kích thích cây cà phê ra hoa sớm trước khi thu hoạch hoàn tất, đe dọa hiện tượng rụng nụ và làm giảm tiềm năng sản xuất cho mùa vụ 2027/2028. Ngoài ra, còn có nguy cơ cao là mưa lớn sẽ nhường chỗ cho hạn hán nghiêm trọng ở các vùng trồng trọt chính vào tháng 9 và tháng 10 năm 2026, điều này sẽ ngăn cản quá trình ra hoa đúng cách và gây ra sự tăng mạnh giá cà phê Arabica.

Tóm tắt và kết luận dành cho nhà đầu tư hàng hóa và cổ phiếu

Hiện tượng siêu El Niño bất thường vào cuối năm 2026 và đầu năm 2027 không nên được xem như một tín hiệu đơn giản để đầu cơ mua vào tất cả các mặt hàng nông sản. Việc định vị chính xác trên thị trường đòi hỏi phải xem xét sự bất đối xứng về khí hậu và các yếu tố cấu trúc chồng chéo.

-------------------------------------------------

Nhà đầu tư có thể tham gia giao dịch các sản phẩm hàng hóa trực tiếp trên thị trường hàng hoá của Bô Công Thương. Với nhiều ưu điểm như: Mua bán 2 chiều, T0, miễn lãi margin ...