"Giải mã" sức nóng cổ phiếu dầu khí

Cổ phiếu các doanh nghiệp lọc dầu trên thế giới đang tăng mạnh khi nguồn cung nhiên liệu, đặc biệt diesel, thiếu hụt trong lúc công suất lọc dầu toàn cầu bị gián đoạn. Điểm đáng chú ý là lợi nhuận của nhà máy lọc dầu đang được hỗ trợ bởi crack spread – chênh lệch giữa giá sản phẩm đầu ra và dầu thô đầu vào.

Cổ phiếu lọc dầu toàn cầu ghi nhận mức tăng đáng kể, phản ánh sự cân bằng lại thị trường năng lượng và kỳ vọng lợi nhuận cao hơn từ chênh lệch giữa giá dầu thô và sản phẩm thành phẩm.

Theo Reuters, giá dầu Brent ngày 23/9 quanh 100,40 USD/thùng, trong khi biên diesel tại châu Âu tăng lên mức kỷ lục. Premium của diesel loại lưu huỳnh thấp so với Brent có thời điểm đạt khoảng 95 USD/thùng, phản ánh tình trạng thiếu hụt nguồn cung nhiên liệu tinh chế.

Nguyên nhân nằm ở sự gián đoạn đồng thời tại nhiều trung tâm sản xuất. Các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng Nga và Trung Đông làm giảm công suất hoạt động, trong khi Nga hạn chế xuất khẩu diesel. Một ước tính được đưa ra cho thấy khoảng 7–8% công suất lọc dầu toàn cầu đang ngừng hoạt động.

Khi nguồn cung sản phẩm tinh chế giảm nhanh hơn nguồn cung dầu thô, giá xăng, diesel và nhiên liệu máy bay có thể tăng mạnh so với giá nguyên liệu. Khoảng chênh lệch này trực tiếp mở rộng biên lợi nhuận của nhà máy lọc dầu. Đây cũng là lý do cổ phiếu các doanh nghiệp hạ nguồn có thể tăng nhanh hơn nhóm khai thác dầu.

Reuters từng ghi nhận từ đầu cuộc chiến Iran, cổ phiếu Valero, Marathon Petroleum và Phillips 66 tăng bình quân 66%, trong khi nhóm ExxonMobil, Chevron, Shell, BP và TotalEnergies chỉ tăng khoảng 8%. Sự phân hóa phản ánh khác biệt về mô hình kinh doanh: nhà máy lọc dầu hưởng lợi từ biên chế biến, còn các tập đoàn dầu khí tích hợp chịu ảnh hưởng trực tiếp hơn từ biến động giá dầu thô.

Marathon Petroleum cũng cho thấy tác động lên lợi nhuận. Quý II/2026, lợi nhuận đạt 5,14 tỷ USD, tăng hơn bốn lần cùng kỳ, trong khi biên lợi nhuận lọc dầu và tiếp thị tăng gấp đôi lên 36,33 USD/thùng.

Tại Việt Nam, câu chuyện này đáng chú ý với nhóm hạ nguồn, đặc biệt là BSR. Sáu tháng đầu năm, BSR ghi nhận doanh thu khoảng 104.636 tỷ đồng, tăng hơn 52%, lợi nhuận sau thuế 15.727 tỷ đồng, gấp hơn 12 lần cùng kỳ. Kết quả được hỗ trợ bởi giá dầu, giá sản phẩm và crack spread cải thiện, cùng công suất vận hành cao tại Dung Quất.

Tuy nhiên, biên lọc dầu cao thường mang tính chu kỳ. Khi các nhà máy khôi phục công suất hoặc nguồn cung diesel được cải thiện, crack spread có thể thu hẹp. Vì vậy, thị trường đang theo dõi không chỉ giá dầu mà còn công suất lọc dầu, tồn kho nhiên liệu và khả năng duy trì mức thiếu hụt sản phẩm.