Game cổ phần hóa tái khởi động

Dù quy mô chưa thể so sánh với đỉnh cao lịch sử năm 2017, các thương vụ đấu giá nghìn tỷ đồng tại Gelex Hạ tầng hay Điện tử Tin học Việt Nam đang mở ra chu kỳ bứt phá mới cho dòng tiền đầu tư.

Theo Chứng khoán BIDV (BSC), hoạt động đấu giá cổ phần trên HOSE và HNX từng trải qua hai giai đoạn phát triển mạnh, gồm 2006-2008 và 2014-2018. Đây cũng là những thời kỳ cổ phần hóa và thoái vốn góp phần đưa nhiều doanh nghiệp quy mô lớn lên thị trường.

Trong giai đoạn 2006-2008, quá trình cổ phần hóa tập trung vào các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước chủ chốt. Sự ra đời của Luật Chứng khoán năm 2006 cùng làn sóng IPO tạo lượng hàng hóa đáng kể cho thị trường. Riêng thương vụ cổ phần hóa Vietcombank có giá trị hơn 10.516 tỷ đồng.

Làn sóng thứ hai mạnh hơn về quy mô. Năm 2014 ghi nhận 98 phiên đấu giá thành công, tăng lên kỷ lục 140 phiên trong năm 2015. Giai đoạn 2014-2018 cũng xuất hiện hàng loạt thương vụ lớn trong thực phẩm - đồ uống, xây dựng - vật liệu và điện, nước, xăng dầu.

Đỉnh điểm là năm 2017, khi Bộ Công Thương thoái vốn tại Sabeco với giá trị khoảng 109.972 tỷ đồng. Một năm sau, nhóm dầu khí trở thành tâm điểm với các thương vụ OIL trị giá 4.177 tỷ đồng và BSR khoảng 5.566 tỷ đồng.

Sau năm 2018, hoạt động thoái vốn suy giảm đáng kể. Giai đoạn 2020-2022 vẫn xuất hiện các thương vụ nhưng số lượng và giá trị không còn tương đương những năm cao điểm.

Điểm đáng chú ý là xu hướng bắt đầu thay đổi từ cuối năm 2025. Theo BSC, một số thương vụ đấu giá mới tập trung tại xây dựng - vật liệu, công nghệ thông tin, hàng cá nhân và gia dụng.

Trong đó, Tổng Công ty Đầu tư Nước và Môi trường Việt Nam có giá trị thương vụ khoảng 1.231 tỷ đồng, Giầy Thượng Đình 1.379 tỷ đồng, Tổng CTCP Điện tử và Tin học Việt Nam 2.562 tỷ đồng và Hạ tầng Gelex 2.882 tỷ đồng.

Dù quy mô còn nhỏ nếu đặt cạnh thương vụ Sabeco hay giai đoạn 2014-2018, sự trở lại của đấu giá cổ phần có ý nghĩa ở góc độ nguồn cung. Nếu được đẩy mạnh, quá trình cổ phần hóa và thoái vốn có thể đưa thêm doanh nghiệp lên thị trường, đồng thời tạo cơ chế minh bạch hơn cho việc định giá và chuyển giao quyền sở hữu.

Với doanh nghiệp Nhà nước, mục tiêu lớn hơn nằm ở nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và tái cơ cấu hoạt động. Với thị trường chứng khoán, đây có thể là nguồn “hàng hóa” mới, nhưng hiệu quả thực tế còn phụ thuộc chất lượng doanh nghiệp, quy mô thương vụ và khả năng niêm yết sau đấu giá.