Dòng tiền bất ổn nhà băng cũng "đứng ngồi không yên"

Lãi suất qua đêm vọt lên 7% cho thấy hệ thống ngân hàng đang chịu sức ép thanh khoản mạnh, buộc NHNN phải bơm tiền quy mô lớn qua kênh OMO với mức hỗ trợ kỷ lục. Áp lực lan rộng do tín dụng tăng nhanh hơn huy động, giải ngân đầu tư công, tỷ giá và nợ xấu cùng dồn lên. Các ngân hàng buộc phải chạy đua hút vốn để kịp nhu cầu tín dụng cuối năm.

Ngân hàng Nhà nước buộc phải mở van bơm tiền khi áp lực thanh khoản đè nặng lên nhóm nhà băng quy mô lớn. Và từ đây, một nghi vấn không thể né tránh: liệu hệ thống ngân hàng thương mại đang sống dựa vào “bình oxy” mà cơ quan điều hành liên tục tiếp sức?

Phiên 1/12 chứng kiến lãi suất qua đêm bật vọt lên 7%/năm – mức tăng phản ánh rõ sự căng thẳng đang dồn nén trong hệ thống. Trên thị trường liên ngân hàng, lãi suất chào bình quân VND đã leo dốc liên tục từ đầu tháng 10 đến gần cuối tháng 11, giữ ở vùng cao trong nhiều tuần, cho thấy áp lực thanh khoản không còn là tín hiệu cục bộ.

Dòng tiền bất ổn nhà băng cũng "đứng ngồi không yên"

Ngân hàng đối mặt với áp lực thanh khoản lớn chưa từng có

Trước thực tế đó, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) buộc phải mở rộng quy mô bơm tiền thông qua nghiệp vụ thị trường mở. Riêng kênh OMO – cho vay cầm cố giấy tờ có giá – hiện ghi nhận lượng lưu hành lên tới 342.642 tỷ đồng, xác lập mức hỗ trợ thanh khoản kỷ lục. Từ đầu năm, NHNN duy trì đều đặn trạng thái bơm ròng và đẩy mạnh hơn từ cuối tháng 6. Đặc biệt, từ giữa tháng 11, cơ quan điều hành lần đầu nâng kỳ hạn OMO lên 105 ngày, vượt xa thông lệ 7–91 ngày trước đó.

Những động thái này làm dấy lên câu hỏi: các ngân hàng thương mại có đang vận hành nhờ “bình oxy” từ NHNN?

TS. Châu Đình Linh (Đại học Ngân hàng TPHCM) khẳng định hệ thống chưa rơi vào phụ thuộc tuyệt đối. Theo ông, NHNN chỉ đóng vai trò điều tiết – “bơm và hút” – nhằm ổn định thị trường. Công cụ tái chiết khấu giấy tờ có giá cũng sẵn sàng được sử dụng khi áp lực tăng lên, song ở thời điểm hiện tại, cơ quan điều hành chưa phải kích hoạt đến mức độ mạnh hơn.

NHNN hiện vẫn theo dõi động thái của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Nếu Fed điều chỉnh lãi suất theo hướng thuận lợi, áp lực tỷ giá có thể giảm bớt, qua đó khuyến khích dòng vốn FDI và vốn đầu tư quay lại các thị trường châu Á như Việt Nam.

Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Trí Hiếu cho biết NHNN đang bơm lượng lớn thanh khoản, nhưng đây không phải nguồn vốn chủ đạo nuôi sống các ngân hàng thương mại; trụ cột chính vẫn là vốn huy động từ thị trường.

Tuy nhiên, áp lực thanh khoản là có thật – và đang ở mức cao vượt nhiều năm. Thông lệ cuối năm vốn đã căng; năm nay, theo chuyên gia, “quá nhiều lực ép cùng lúc”:

Thứ nhất, chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng tiền gửi nới rộng. Để hút tiền, nhiều ngân hàng buộc phải nâng mạnh lãi suất huy động, có nơi lên tới 9%/năm cho các khoản gửi lớn. Tiền gửi lại phải cạnh tranh gay gắt với vàng, chứng khoán, bạc và làn sóng IPO.

Thứ hai, giải ngân đầu tư công tăng tốc, khiến nhu cầu vốn dồn lên cả ngân hàng thương mại cổ phần chứ không chỉ nhóm ngân hàng nhà nước.

Thứ ba, tỷ giá chịu sức ép, kéo theo áp lực thanh khoản lan rộng và kéo dài chứ không còn mang tính thời điểm.

TS. Nguyễn Trí Hiếu bổ sung: chênh lệch giữa tăng trưởng huy động và tín dụng hiện đã lên khoảng 3%, trong khi tín dụng tăng mạnh – riêng tháng 10 lên tới 15%, nhiều khả năng cả năm chạm 18–20% so với mục tiêu ban đầu 16%. Lãi vay qua đêm 7% phản ánh rõ nhu cầu vốn nóng của hệ thống. Nợ xấu – cả cũ lẫn mới – tiếp tục là “cục tạ” lớn khi hàng chục nghìn doanh nghiệp đóng cửa mỗi tháng, khiến rủi ro lan truyền sang ngân hàng.

Trong bối cảnh này, các ngân hàng buộc phải tăng tốc huy động, nhằm kéo tốc độ tăng trưởng vốn vào tiệm cận đà tăng tín dụng – yếu tố sống còn để giữ hệ thống vận hành an toàn.