Điểm tựa nghìn tỷ giải cứu ngành thép trước rào cản quốc tế

Cuộc dịch chuyển trọng tâm từ xuất khẩu sang phòng ngự sân nhà đang phân hóa mạnh mẽ vị thế giữa các tập đoàn sản xuất thượng nguồn nắm giữ công nghệ cốt lõi và nhóm doanh nghiệp tôn mạ phụ thuộc vào biên giới.

Ngành thép Việt Nam đang bước vào giai đoạn nhiều cơ hội song hành cùng thách thức. Trong khi thị trường xuất khẩu ngày càng khó khăn bởi các rào cản thương mại và áp lực cạnh tranh quốc tế, nhu cầu trong nước lại nổi lên như động lực tăng trưởng chủ đạo.

Theo Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), 4 tháng đầu năm 2026, sản lượng tiêu thụ thép thành phẩm đạt gần 11,9 triệu tấn, tăng 14,1% so với cùng kỳ. Đà tăng xuất hiện ở phần lớn các nhóm sản phẩm, cho thấy sức cầu nội địa tiếp tục cải thiện.

Ngược lại, xuất khẩu thép chỉ đạt hơn 1,82 triệu tấn, giảm 6,8%. Ngoài thép cuộn cán nóng (HRC) và ống thép, hầu hết các mặt hàng đều ghi nhận mức sụt giảm đáng kể.

Xuất khẩu đối mặt nhiều "cơn gió ngược"

Áp lực lớn nhất hiện nay đến từ xu hướng bảo hộ thương mại tại các thị trường trọng điểm.

Từ ngày 1/7 tới, Liên minh châu Âu (EU) sẽ áp dụng cơ chế bảo vệ ngành thép mới với hạn ngạch nhập khẩu chặt chẽ hơn và mức thuế cao hơn đối với sản lượng vượt hạn ngạch.

Đây là thách thức không nhỏ khi EU hiện là thị trường xuất khẩu thép lớn thứ hai của Việt Nam. Năm 2025, khu vực này nhập khẩu khoảng 2,08 triệu tấn thép Việt Nam, tương đương gần 1,4 tỷ USD và chiếm hơn 20% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành.

Việc hạn ngạch bị thu hẹp đồng nghĩa doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với chi phí cao hơn và áp lực cạnh tranh lớn hơn.

Nhóm doanh nghiệp có tỷ trọng xuất khẩu cao như Hoa Sen, Nam Kim hay Tôn Đông Á được đánh giá chịu tác động mạnh hơn so với các đơn vị đã đa dạng hóa thị trường như Hòa Phát.

Không chỉ vậy, ngành thép còn phải cạnh tranh trực diện với nguồn cung giá rẻ từ Trung Quốc.

Tháng 5/2026, xuất khẩu thép Trung Quốc đạt hơn 10,3 triệu tấn, mức cao nhất trong nhiều tháng. Trong bối cảnh bất động sản và sản xuất trong nước suy yếu, các nhà máy Trung Quốc buộc phải đẩy mạnh xuất khẩu để duy trì công suất, kéo theo nguy cơ gây áp lực giảm giá trên thị trường toàn cầu.

Diễn biến này đã phần nào phản ánh vào thị trường nội địa khi nhiều doanh nghiệp thép lớn vừa điều chỉnh giảm khoảng 300.000 đồng mỗi tấn nhằm kích cầu tiêu dùng.

Đầu tư công trở thành động cơ tăng trưởng

Bù lại cho những khó khăn bên ngoài, thị trường trong nước đang mang đến triển vọng tích cực hơn.

Theo các tổ chức phân tích, Việt Nam đang bước vào chu kỳ đầu tư hạ tầng lớn nhất từ trước đến nay với hàng loạt dự án trọng điểm như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, sân bay Long Thành, hệ thống metro tại Hà Nội và TP.HCM cùng mạng lưới cao tốc quy mô lớn.

Tổng vốn đầu tư công giai đoạn 2026-2030 dự kiến lên tới 8,51 triệu tỷ đồng, tạo ra nhu cầu khổng lồ đối với thép xây dựng và thép chất lượng cao.

Đây được xem là cơ hội đặc biệt lớn cho các doanh nghiệp đầu ngành.

Đáng chú ý, dự án sản xuất ray đường sắt và thép đặc biệt của Hòa Phát với vốn đầu tư 10.000 tỷ đồng đang được triển khai đúng tiến độ. Nhà máy dự kiến cung ứng sản phẩm từ đầu năm 2027, phục vụ trực tiếp các dự án đường sắt tốc độ cao và hạ tầng giao thông quốc gia.

Bất động sản hồi phục tiếp sức cho thép

Một điểm tựa khác đến từ sự cải thiện của thị trường bất động sản.

Năm 2025 ghi nhận hơn 300 dự án nhà ở được phê duyệt mở bán, phản ánh quá trình tháo gỡ pháp lý đang phát huy hiệu quả. Giá trị bán hàng của nhiều doanh nghiệp địa ốc tăng mạnh, tạo nền tảng cho nhu cầu xây dựng trong các năm tới.

Song song đó, chính sách tín dụng ưu tiên cho nhà ở xã hội, khu công nghiệp và khu chế xuất được kỳ vọng sẽ thúc đẩy tiến độ triển khai dự án trong nửa cuối năm nay.

Khi dòng vốn được khơi thông, nhu cầu vật liệu xây dựng, đặc biệt là thép, sẽ tiếp tục tăng theo.

Lợi thế mới cho doanh nghiệp nội địa

Môi trường cạnh tranh trong nước cũng đang thuận lợi hơn.

Việc áp dụng đồng thời thuế chống bán phá giá và thuế chống lẩn tránh đối với thép HRC Trung Quốc gần như đã tạo "hàng rào bảo vệ" trên toàn bộ dải sản phẩm.

Điều này giúp các nhà sản xuất nội địa gia tăng khả năng cạnh tranh, mở rộng thị phần và giảm bớt áp lực từ thép nhập khẩu giá rẻ.

Ngoài ra, giá quặng sắt và than luyện cốc trên thị trường quốc tế đang có xu hướng giảm mạnh. Chi phí nguyên liệu hạ nhiệt được kỳ vọng sẽ cải thiện biên lợi nhuận cho các doanh nghiệp thép trong những quý tới.

Dù xuất khẩu còn nhiều thách thức, sự kết hợp giữa đầu tư công, phục hồi bất động sản, chính sách bảo hộ hợp lý và giá nguyên liệu giảm đang tạo nền tảng vững chắc để ngành thép duy trì đà tăng trưởng trong giai đoạn 2026-2027.