Đánh thuế đất bỏ hoang, đừng phạt nhầm người

Mức thuế đề xuất cao gần 6,7 lần thuế suất đối với đất ở trong hạn mức, đặt ra yêu cầu phân biệt hành vi đầu cơ với tình trạng chậm triển khai ngoài khả năng kiểm soát của chủ đất.

Bộ Tài chính đề xuất bổ sung thuế suất 0,2% đối với đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng, đồng thời không áp dụng hạn mức. Đây là nội dung trong dự thảo sửa đổi các luật thuế đang được xây dựng, chưa phải quy định đã có hiệu lực. Nếu được thông qua theo kế hoạch, chính sách dự kiến áp dụng từ ngày 1/1/2027.

Mức 0,2% tương đương thuế suất đang áp dụng với đất lấn, chiếm và cao gần 6,7 lần mức 0,03% đối với đất ở trong hạn mức. Theo cơ quan soạn thảo, mục tiêu là khuyến khích sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả, hạn chế đầu cơ và giảm lãng phí nguồn lực.

Với thị trường bất động sản, thuế có thể làm tăng chi phí nắm giữ đất, khiến chiến lược mua rồi để đó chờ tăng giá kém hấp dẫn hơn. Những doanh nghiệp sở hữu quỹ đất lớn nhưng chậm khai thác cũng có thể chịu thêm áp lực tài chính. Về dài hạn, nếu chính sách được thực thi minh bạch, nguồn lực đất đai có thể được thúc đẩy đưa vào sản xuất, kinh doanh, thay vì nằm im trong các tài sản đầu cơ.

Tuy nhiên, đất chưa được khai thác không phải lúc nào cũng xuất phát từ ý định đầu cơ. Có dự án chậm triển khai vì vướng giải phóng mặt bằng, điều chỉnh quy hoạch, thủ tục đầu tư hoặc nghĩa vụ pháp lý chưa được giải quyết. Với những trường hợp này, chủ đất không hoàn toàn có quyền quyết định thời điểm đưa đất vào sử dụng. Nếu vẫn áp dụng cùng một mức thuế mà không phân biệt nguyên nhân, chi phí chính sách có thể dồn lên cả những doanh nghiệp đang gặp khó khăn khách quan.

Vấn đề cốt lõi vì thế nằm ở tiêu chí xác định đất bỏ hoang và đất chậm đưa vào sử dụng. Bộ Tài chính cho biết việc xác định sẽ căn cứ vào pháp luật đất đai, đồng thời phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường để hoàn thiện tiêu chí. Đây là khâu quyết định tính khả thi và công bằng của chính sách. 

Đối với doanh nghiệp địa ốc, cách phân loại đất chịu thuế có thể ảnh hưởng đến kế hoạch tài chính, tiến độ triển khai dự án và quyết định sử dụng quỹ đất. Với người dân, quy định thiếu rõ ràng có thể khiến việc sở hữu đất nhưng chưa thể khai thác trở thành gánh nặng.

Thuế chống đầu cơ chỉ phát huy hiệu quả khi đánh đúng hành vi cần điều chỉnh. Muốn hạn chế đất bị găm giữ, chính sách cần đi cùng việc tháo gỡ vướng mắc pháp lý, minh bạch dữ liệu đất đai và xác định rõ trách nhiệm của từng bên. Nếu không, công cụ chống lãng phí có thể vô tình tạo thêm chi phí cho những người không chủ động làm đất bị bỏ hoang.