Cước vận tải leo thang, doanh nghiệp xuất khẩu đứng trước áp lực kép

Cước vận tải leo thang trở lại sau giai đoạn hạ nhiệt đang đẩy doanh nghiệp xuất khẩu vào thế “áp lực kép”, khi vừa phải gồng mình trước chi phí logistics tăng cao, vừa đối mặt nguy cơ suy giảm sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu còn nhiều biến động, bài toán kiểm soát chi phí và tối ưu vận hành trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Chi phí logistics tăng: Áp lực lan rộng toàn chuỗi

Logistics hiện không còn đơn thuần là vận tải, mà là một hệ sinh thái bao gồm vận chuyển, lưu kho, phân phối, thủ tục và quản trị chuỗi cung ứng. Do đó, chỉ cần một mắt xích gia tăng chi phí, toàn bộ chuỗi giá trị đều bị ảnh hưởng.

Trong năm 2026, xu hướng chi phí logistics tăng trở lại đang trở thành một trong những mối lo lớn nhất đối với doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt trong bối cảnh kim ngạch thương mại của Việt Nam tiến sát mốc 1.000 tỷ USD.

Biến động toàn cầu đẩy chi phí vận tải leo thang

Nguyên nhân chính đến từ những bất ổn của chuỗi cung ứng toàn cầu. Xung đột địa chính trị, gián đoạn vận tải, biến động giá nhiên liệu và việc thay đổi tuyến vận chuyển đã khiến chi phí logistics quốc tế gia tăng.

Các tổ chức quốc tế như Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế đều cảnh báo về nguy cơ phân mảnh chuỗi cung ứng trong năm 2026. Điều này buộc doanh nghiệp phải chấp nhận chi phí cao hơn để đảm bảo tính ổn định trong vận hành.

Với nền kinh tế phụ thuộc lớn vào xuất khẩu như Việt Nam, tác động này càng trở nên rõ rệt. Những ngành có biên lợi nhuận thấp như dệt may, da giày, thủy sản là nhóm chịu ảnh hưởng trực tiếp khi chi phí vận chuyển tăng.

Chi phí logistics của Việt Nam vẫn ở mức cao

Theo Ngân hàng Thế giới, chi phí logistics tại Việt Nam hiện chiếm khoảng 16–20% GDP, cao hơn đáng kể so với mức 10–12% của nhiều nền kinh tế phát triển.

Báo cáo Connecting to Compete 2023 của WB nhận định chi phí logistics cao vẫn là một trong những rào cản lớn đối với năng lực cạnh tranh thương mại của các nền kinh tế đang phát triển.

Ở góc độ doanh nghiệp, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho rằng biến động chi phí vận tải quốc tế và các loại phụ phí tiếp tục là mối quan ngại hàng đầu của doanh nghiệp xuất khẩu.

Đáng chú ý, ngoài chi phí vận tải, nhiều khoản phí “ẩn” như phí lưu container, phí chậm giao hàng hay chi phí phát sinh do tắc nghẽn cảng cũng đang gia tăng, làm đội chi phí và ảnh hưởng đến uy tín giao hàng.

Điểm nghẽn nội tại chưa được tháo gỡ

Không chỉ chịu tác động từ bên ngoài, chi phí logistics cao tại Việt Nam còn bắt nguồn từ những hạn chế nội tại.

Hạ tầng giao thông và logistics chưa đồng bộ là một trong những điểm nghẽn lớn. Vận tải đường bộ vẫn chiếm tỷ trọng cao, trong khi các phương thức chi phí thấp hơn như đường thủy và đường sắt chưa được khai thác hiệu quả.

Bên cạnh đó, kết nối giữa các phương thức vận tải còn hạn chế, khiến chi phí trung chuyển tăng. Nhiều doanh nghiệp phải vận chuyển qua nhiều chặng, làm giảm hiệu quả và tăng giá thành.

Theo Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam, thị trường logistics Việt Nam đạt quy mô khoảng 40–45 tỷ USD, tăng trưởng 14–16%/năm. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp trong ngành có quy mô nhỏ, thiếu vốn và công nghệ, khiến khả năng tối ưu chuỗi cung ứng còn hạn chế.

Ngoài ra, chi phí thủ tục hành chính và thời gian thông quan dù đã cải thiện nhưng vẫn cao hơn so với nhiều quốc gia trong khu vực.

Áp lực mới từ logistics xanh và tiêu chuẩn quốc tế

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn như châu Âu và Bắc Mỹ ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về môi trường và truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp Việt Nam buộc phải thích ứng với xu hướng logistics xanh.

Việc chuyển đổi sang mô hình này có thể làm gia tăng chi phí trong ngắn hạn, nhưng là yêu cầu tất yếu để duy trì khả năng cạnh tranh trong dài hạn.

Doanh nghiệp buộc phải tái cấu trúc chuỗi cung ứng

Trước áp lực chi phí gia tăng, bài toán đặt ra cho doanh nghiệp không chỉ là cắt giảm chi phí, mà là tái cấu trúc toàn bộ chuỗi cung ứng theo hướng linh hoạt và bền vững hơn.

Các giải pháp bao gồm đa dạng hóa thị trường, tối ưu hóa vận chuyển, tăng cường liên kết với đối tác logistics và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý chuỗi cung ứng.

Ở tầm vĩ mô, các chuyên gia khuyến nghị Việt Nam cần tiếp tục đầu tư hạ tầng, phát triển logistics đa phương thức và cải cách thủ tục hành chính nhằm giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Phép thử năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu

Trong bối cảnh chi phí logistics tăng trở lại, thách thức không chỉ nằm ở chi phí trước mắt mà còn là khả năng thích ứng dài hạn.

Đây được xem là “phép thử” đối với năng lực nâng cấp chuỗi giá trị, tối ưu vận hành và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trong một môi trường thương mại toàn cầu ngày càng khắc nghiệt.