Cuộc chơi xăng dầu nghiêng về "ông lớn"?

PLX và OIL được kỳ vọng hưởng lợi khi biên lợi nhuận không còn bị giới hạn cứng ở mức 300 đồng/lít. Ngược lại, doanh nghiệp phân phối và bán lẻ nhỏ có thể chịu sức ép lớn hơn nếu cạnh tranh giá diễn ra quyết liệt.

Dự thảo 14 về kinh doanh xăng dầu tiếp tục đề xuất công thức giá gồm giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và thuế. Điểm mới đáng chú ý là thương nhân đầu mối được chủ động xác định phần lợi nhuận thay vì chịu mức lợi nhuận định mức 300 đồng/lít như hiện nay. Chu kỳ điều chỉnh giá cố định 7 ngày cũng được đề xuất thay bằng cơ chế linh hoạt hơn theo diễn biến thị trường.

Với doanh nghiệp lớn, đây là thay đổi đáng kể. Khả năng điều chỉnh giá nhanh hơn giúp đầu mối giảm độ trễ khi giá dầu thế giới biến động, đồng thời có thêm không gian quản trị biên lợi nhuận. Vietcap đánh giá cơ chế mới có thể hỗ trợ tích cực cho Petrolimex và PVOIL từ năm 2027 nếu được ban hành theo hướng hiện tại.

Lợi thế không chỉ nằm ở quyền định giá. Doanh nghiệp đầu mối lớn còn sở hữu hệ thống kho, nguồn hàng và mạng lưới cửa hàng rộng, giúp hấp thụ biến động tốt hơn các đơn vị quy mô nhỏ. Thị trường vì vậy có thể bước vào giai đoạn cạnh tranh bằng cả giá, quy mô và hiệu suất vận hành.

Mặt trái nằm ở khâu phân phối và bán lẻ. Khi đầu mối có quyền xác định lợi nhuận, doanh nghiệp phía sau chuỗi lo ngại phần chiết khấu dành cho họ có thể bị thu hẹp. Nếu chi phí vận chuyển, nhân công và vận hành cửa hàng không được phân bổ hợp lý, biên lợi nhuận của doanh nghiệp nhỏ sẽ tiếp tục bị bóp nghẹt.

Một kịch bản khác là cạnh tranh giá trở nên gay gắt hơn. Đầu mối có tiềm lực tài chính và hệ thống lớn có thể chấp nhận biên thấp trong từng thời điểm để giành thị phần, trong khi doanh nghiệp nhỏ khó duy trì cuộc đua tương tự.

Về phía người tiêu dùng, cạnh tranh có thể tạo áp lực giảm giá nếu thị trường thực sự minh bạch. Nhưng nếu số lượng đối thủ suy giảm quá mạnh, lợi thế quy mô lại có thể chuyển thành quyền lực thị trường. Đây chính là bài toán mà cơ chế hậu kiểm phải xử lý.

Xăng dầu là đầu vào của vận tải, logistics, sản xuất và tiêu dùng. Vì vậy, cơ chế giá mới không chỉ ảnh hưởng PLX, OIL hay các nhà bán lẻ mà còn tác động đến mặt bằng chi phí của hàng loạt ngành. Bộ Công Thương cũng đánh giá đây là chính sách tác động trực tiếp tới hàng nghìn doanh nghiệp, hệ thống cửa hàng và người tiêu dùng.

Nếu được thông qua, cuộc chơi từ năm 2027 có thể chuyển từ “ai được phân bổ biên lợi nhuận” sang “ai đủ sức tạo ra biên lợi nhuận”.