Cú đảo chiều khó tin của dầu mỏ: Thị trường đang vận hành theo luật mới?

Giá dầu từng được xem là thước đo quan trọng bậc nhất của kinh tế toàn cầu, nhưng những biến động gần đây cho thấy vai trò “kim chỉ nam” này đang dần thay đổi. Dù giá trên bảng điện tử giảm mạnh, thực tế chuỗi cung ứng và cấu trúc thị trường năng lượng lại đang vận hành theo những logic phức tạp hơn.

Giá dầu giảm sâu nhưng không còn phản ánh đầy đủ cung – cầu

Giữa tháng 4/2026, thị trường dầu mỏ chứng kiến biến động mạnh khi giá dầu thô vật lý giảm nhanh từ khoảng 144 USD xuống dưới 100 USD/thùng chỉ trong thời gian ngắn.

Theo logic truyền thống, đây thường là tín hiệu cho thấy: Nguồn cung cải thiện Hoặc rủi ro địa chính trị giảm nhiệt.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay lại đi theo hướng khác khi các yếu tố vật lý trong chuỗi cung ứng đang vận hành tách biệt đáng kể so với biến động giá trên sàn giao dịch.

Tại châu Âu và châu Á, nhiều nhà máy lọc dầu đã chủ động cắt giảm công suất, trong khi các kho dự trữ thương mại được sử dụng với tốc độ nhanh hơn để bù đắp thiếu hụt cục bộ.

Eo biển Hormuz và sự thay đổi cấu trúc thị trường

Một trong những yếu tố tác động mạnh đến thị trường là tình hình tại eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược của thế giới, nơi khoảng 1/5 lượng dầu và khí LNG toàn cầu đi qua.

Việc gián đoạn tại khu vực này khiến thị trường đối mặt nguy cơ thiếu hụt lớn, ước tính có thể ảnh hưởng tới hơn 13 triệu thùng/ngày trong kịch bản xấu.

Trong bối cảnh đó, yếu tố địa chính trị khiến giá dầu không còn là công cụ điều tiết duy nhất của thị trường như trước đây.

 

Thay vào đó, thương mại dầu mỏ đang dần phân mảnh thành các khối khu vực: Châu Á, Châu Âu, Bắc Mỹ.

Mỗi khu vực buộc phải tự xây dựng lại chuỗi cung ứng và chiến lược an ninh năng lượng, thay vì phụ thuộc vào một thị trường toàn cầu thống nhất.

Vì sao giá dầu giảm trong khi nguồn cung vẫn căng?

Một nghịch lý đang xuất hiện trên thị trường: giá dầu giảm nhưng nguồn cung thực tế không hẳn dư thừa.

Nguyên nhân chính đến từ suy giảm nhu cầu mang tính cơ học, xuất phát từ chi phí vận hành thay vì nhu cầu tiêu dùng giảm đột ngột.

Tại Tây Bắc Âu, biên lợi nhuận lọc dầu vừa ghi nhận cú rơi tự do từ +9 USD xuống -15,3 USD/thùng chỉ trong vài tuần qua. Tình trạng "càng làm càng lỗ" này buộc các nhà máy phải giảm công suất hoặc đóng cửa một phần, khiến sản lượng lọc dầu toàn cầu bốc hơi khoảng 3 - 6 triệu thùng/ngày.

Cần lưu ý: Giá dầu thô giảm lúc này không đến từ áp lực dư cung, mà do các nhà máy lọc dầu đang "đình công" mua vào để bảo vệ dòng tiền. Đây là tín hiệu báo động đỏ cho chuỗi cung ứng năng lượng giai đoạn tới.

Kho dự trữ toàn cầu được “rút mạnh” để giữ ổn định thị trường

Để giảm sốc cho hệ thống, khoảng 265 triệu thùng dầu đã được rút khỏi kho dự trữ toàn cầu, tương đương việc bổ sung khoảng 6 triệu thùng/ngày vào thị trường.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng kho dự trữ OECD có thể giảm về mức tối thiểu vận hành vào giữa tháng 5. Điều này khiến dư địa can thiệp thị trường bị thu hẹp đáng kể.

Các “trục cân bằng” mới đang hình thành

Trong bối cảnh thị trường biến động, một số quốc gia đóng vai trò điều tiết dòng chảy năng lượng mới.

Điển hình là Ấn Độ, khi tăng nhập khẩu dầu từ Nga lên gần 2 triệu thùng/ngày, qua đó giúp: Giảm áp lực nguồn cung khu vực khác, tạo sự linh hoạt trong chuỗi thương mại năng lượng.

Điều này cho thấy thị trường đang tự hình thành các cơ chế bù đắp mới để thích ứng với biến động địa chính trị.

Dầu mỏ không còn là “kim chỉ nam” duy nhất của thị trường

Theo giới phân tích, dầu mỏ hiện không còn đơn thuần là một hàng hóa, mà đã trở thành biến số vĩ mô ảnh hưởng toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.

Thay vì chỉ nhìn vào giá, thị trường đang chuyển sang đánh giá:

Áp lực lan rộng: từ hàng không đến lạm phát toàn cầu

Tác động của giá năng lượng tiếp tục lan rộng sang nhiều lĩnh vực. Sức nóng từ cuộc khủng hoảng năng lượng đang lan tỏa với tốc độ chóng mặt, tạo ra hiệu ứng domino trên toàn cầu.

Tại Singapore – 'trạm trung chuyển' huyết mạch của châu Á – giá nhiên liệu bay đã vọt lên mức kỷ lục 204,13 USD/thùng, gấp hơn 2 lần so với mức giá 93,45 USD trước đó. Cú sốc này không chỉ đẩy ngành hàng không vào thế khó mà còn tấn công trực tiếp vào 'túi tiền' của mọi ngành sản xuất.

Do dầu mỏ là nguyên liệu đầu vào thiết yếu của hóa chất, nhựa, bao bì, phân bón và là mạch máu của logistics, chi phí sản xuất toàn cầu đang đứng trước áp lực gia tăng trên diện rộng, đe dọa trực tiếp đến nỗ lực kiềm chế lạm phát của các ngân hàng trung ương.

Quan chức Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), ông Alberto Musalem, cảnh báo rằng áp lực chi phí có thể khiến lạm phát lõi duy trì quanh mức 3%, buộc các ngân hàng trung ương duy trì chính sách lãi suất cao lâu hơn dự kiến.

Doanh nghiệp bước vào “bài kiểm tra sức chịu đựng”

Thị trường đang bước vào một cuộc "sát hạch" khốc liệt về sức chịu đựng. Thay vì mải miết dự đoán giá dầu sẽ tăng hay giảm, giới đầu tư đang chuyển hướng sang những câu hỏi mang tính sinh tồn: Doanh nghiệp nào đủ bản lĩnh để hấp thụ chi phí cao? Ai sở hữu quyền năng định giá linh hoạt và ai đủ sức làm chủ chuỗi cung ứng giữa tâm bão?

Trong chu kỳ này, lợi thế sẽ thuộc về những doanh nghiệp có biên lợi nhuận dày, chuỗi cung ứng đa tầng và khả năng điều tiết giá bán nhạy bén. Ngược lại, những mô hình kinh doanh vốn chỉ tăng trưởng dựa trên nhiên liệu giá rẻ sẽ buộc phải bước vào cuộc tái cấu trúc đau đớn nếu muốn tồn tại.

Giá dầu không còn là “kim chỉ nam” duy nhất của thị trường như trước đây. Thay vào đó, chuỗi cung ứng, địa chính trị và khả năng thích ứng của doanh nghiệp đang trở thành những yếu tố quyết định mới, định hình lại toàn bộ bức tranh kinh tế toàn cầu.