#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Chiến tranh Iran mở ra kỷ nguyên vàng của ngành lọc dầu - Nhưng sẽ không kéo dài mãi

Chiến tranh Iran đã làm được điều mà không có chiến lược kinh doanh nào làm được trong 20 năm: biến ngành lọc dầu — vốn đang trên đường biến mất khỏi danh mục của các tập đoàn dầu mỏ phương Tây — thành động cơ lợi nhuận lớn nhất một thập kỷ.

Từ $12 đến $42 trong ba quý: biên lợi nhuận chưa từng thấy

Chỉ số margin lọc dầu của BP — thước đo lợi nhuận tiêu chuẩn ngành — đi từ $12/thùng (Q2/2025) lên $17/thùng (Q1/2026), rồi nhảy vọt lên $30/thùng (Q2/2026) và đang trung bình $42/thùng cho đến nay trong Q3/2026.

Kết quả thực tế:

Nhà máy lọc dầu Mỹ — nước nổi lên như nhà cung cấp nhiên liệu lớn nhất thế giới trong cuộc khủng hoảng — vận hành ở 97% công suất trong tuần tính đến ngày 24/7, cao hơn đáng kể so với mức trung bình dài hạn khoảng 90%.

Chiến tranh để tạo ra tình trạng khan hiếm

Biên lợi nhuận $42/thùng không đến từ công nghệ hay hiệu quả vận hành. Nó đến từ các nhà máy lọc dầu bị bom ở Trung Đông và lệnh cấm xuất khẩu diesel của Nga.

Hai nguồn gián đoạn cùng lúc:

Hai thập kỷ giảm — chiến tranh tạm thời đảo ngược xu hướng

Để hiểu tại sao cú bùng nổ này gây bất ngờ đến vậy, cần nhìn lại lịch sử.

Tổng công suất lọc dầu của BP, Chevron, Exxon, Shell và TotalEnergies giảm từ 16,4 triệu bpd năm 2005 (khoảng 22% tổng thế giới) xuống còn 10,4 triệu bpd năm ngoái (chỉ 13% sản lượng toàn cầu) theo tính toán của Reuters. Shell dẫn đầu xu hướng rút lui — giảm số nhà máy từ 40 xuống còn 7.

Lý do: chi phí vận hành cao, biên lợi nhuận biến động mạnh, chi phí carbon tăng, cạnh tranh từ các nhà máy được nhà nước hỗ trợ ở Trung Đông, châu Phi và châu Á. Cuối thập niên 2010, đặt cược vào xe điện phát triển nhanh càng đẩy nhanh làn sóng thoái vốn.

Chiến tranh Iran đã tạm thời đảo ngược xu hướng đó. Nhưng chỉ tạm thời.

Bữa tiệc sẽ kết thúc — và khi nào

Câu hỏi không phải là liệu biên lợi nhuận lọc dầu sẽ giảm, mà là khi nào.

Alan Gelder, phó chủ tịch cấp cao mảng lọc dầu tại Wood Mackenzie, kỳ vọng biên lợi nhuận và tỷ lệ sử dụng công suất sẽ duy trì mạnh đến cuối thập kỷ — được hỗ trợ bởi tăng trưởng nhu cầu dầu liên tục và danh sách dự án nhà máy lọc dầu mới còn mỏng.

Về phía cầu còn có một yếu tố bổ sung: nhu cầu bổ sung tồn kho. Kho dầu toàn cầu giảm 5,1 triệu bpd trong Q2 và được dự báo tiếp tục giảm thêm 2,2 triệu bpd trong Q3 theo EIA. Việc tái thiết kho diesel, jet fuel và gasoline toàn cầu sau chiến tranh có thể mất nhiều năm — tạo ra nhu cầu lọc dầu dai dẳng.

Nhưng động lực trung và dài hạn vẫn đi ngược lại. Một số quốc gia thiếu năng lực lọc dầu nội địa — như Australia đang cân nhắc xây nhà máy lọc dầu đầu tiên trong 60 năm — sẽ đầu tư vào công suất mới. Theo thời gian, làn sóng công suất mới đó có thể tạo ra tình trạng dư thừa. Và triển vọng nhu cầu dầu dài hạn vẫn bị bóng đen xe điện che phủ.

Góc nhìn cho nhà đầu tư Việt

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------