16 tỷ USD: Con số "khủng" và nỗi lo của Tổng Bí thư

Quy mô đầu tư sân bay Long Thành lên tới 16 tỷ USD – con số mà Tổng Bí thư Tô Lâm cho rằng nhiều quốc gia cũng phải dè chừng. Tuy nhiên, khi đặt vấn đề về thời gian thu hồi vốn cho Nhà nước và tính vượt trội của dự án, đến nay vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng.

Nhà ga hành khách sân bay Long Thành 

Câu chuyện triển khai sân bay Long Thành được Tổng Bí thư Tô Lâm nêu lên như một dẫn chứng điển hình cho những bất cập kéo dài trong hoạt động của doanh nghiệp Nhà nước. Dẫn chiếu này được đưa ra tại Hội nghị toàn quốc quán triệt hai nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị, sáng 25/2, không chỉ để nói về một dự án cụ thể, mà để cảnh báo những vấn đề mang tính hệ thống trong quản trị và sử dụng nguồn lực công.

Dành trọng tâm phân tích Nghị quyết số 79 về phát triển kinh tế Nhà nước, Tổng Bí thư nhấn mạnh khu vực này phải thực sự chiếm lĩnh các “cao điểm chiến lược” của nền kinh tế, giữ vai trò chủ đạo và trở thành điểm tựa quốc gia trong kỷ nguyên mới. Vai trò ấy không thể chỉ tồn tại trên danh nghĩa, mà phải được chứng minh bằng năng lực dẫn dắt, hiệu quả thực chất và đóng góp cụ thể cho ổn định vĩ mô, an ninh kinh tế và tăng trưởng trung – dài hạn.

Từ những tranh luận lâu nay giữa kinh tế Nhà nước và kinh tế tư nhân, Tổng Bí thư khẳng định Việt Nam lựa chọn mô hình kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Theo đó, các vấn đề cốt lõi như tiền tệ, tỷ giá, thuế và những công cụ điều tiết vĩ mô không thể phó mặc cho “tự do”, mà phải do Nhà nước nắm quyền định hướng và kiểm soát.

Nhấn mạnh nguyên tắc “nắm cho chắc, làm cho tinh, cho mạnh”, Tổng Bí thư cho rằng những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến chủ quyền, ổn định và an ninh quốc gia thì Nhà nước buộc phải giữ vai trò chi phối. Ngược lại, ở những lĩnh vực Nhà nước chỉ cần tạo nền tảng, mở đường, cần thiết kế cơ chế để khu vực tư nhân cùng tham gia, cùng cạnh tranh và cùng phát triển. Những lĩnh vực Nhà nước làm không hiệu quả phải được sắp xếp lại theo nguyên tắc thị trường, minh bạch và dứt khoát loại bỏ lợi ích nhóm, sân sau, thao túng chính sách.

Trong giai đoạn mới, kinh tế Nhà nước, theo Tổng Bí thư, phải được cụ thể hóa thành năm “điểm tựa” lớn của nền kinh tế. Trước hết là điểm tựa về an ninh và chủ quyền kinh tế, với việc nắm giữ các “huyết mạch” và “xương sống” quốc gia như năng lượng, hạ tầng chiến lược, tài chính – tín dụng, logistics then chốt, dữ liệu và nền tảng số thiết yếu. Việc nắm giữ này không nhằm tạo độc quyền, mà để bảo đảm chủ quyền, tránh lệ thuộc và chủ động trước mọi biến động.

Thứ hai là điểm tựa về điều tiết, ổn định và sức chống chịu của nền kinh tế. Trong bối cảnh nhiều cú sốc đan xen từ chuỗi cung ứng, lãi suất, tỷ giá đến chiến tranh thương mại và thiên tai, dịch bệnh, kinh tế Nhà nước phải đủ năng lực giữ ổn định các thị trường thiết yếu và duy trì năng lực dự phòng để ứng phó với rủi ro mang tính hệ thống. Nếu vai trò này bị buông lỏng, đất nước sẽ đối diện rủi ro ngay lập tức.

Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị 

Tuy nhiên, Tổng Bí thư thẳng thắn chỉ ra một hạn chế cốt lõi: hiệu quả hoạt động của khu vực kinh tế Nhà nước còn thấp, làm suy yếu chính vai trò chủ đạo mà khu vực này được giao phó. Ba vấn đề được nêu rõ là quy hoạch thiếu đồng bộ, tiêu chuẩn – chất lượng không thống nhất và đặc biệt là tình trạng xem nhẹ hạch toán kinh tế.

Dẫn chứng cụ thể, Tổng Bí thư chỉ ra thực tế nhiều doanh nghiệp Nhà nước coi việc giải ngân hết vốn được cấp là hoàn thành nhiệm vụ, nhưng khi đặt câu hỏi về thời gian thu hồi vốn và hiệu quả mang lại cho Nhà nước thì không có câu trả lời rõ ràng. Đây chính là biểu hiện của lãng phí và là mầm mống của tiêu cực.

Câu chuyện sân bay Long Thành với tổng mức đầu tư lên tới 16 tỷ USD được Tổng Bí thư nhấn mạnh như một ví dụ điển hình. Trong khi nhiều quốc gia chỉ đầu tư ở mức thấp hơn đáng kể, thì với quy mô này, Việt Nam vẫn chưa chứng minh được tính vượt trội, chưa tính toán được thời gian thu hồi vốn và mức đóng góp cụ thể cho tăng trưởng kinh tế quốc gia. Theo Tổng Bí thư, chính sự thiếu hạch toán ấy làm nảy sinh lãng phí, thậm chí có nguy cơ thất thoát.

Từ đó, Tổng Bí thư nhấn mạnh yêu cầu phải lập lại kỷ cương trong đầu tư công: mọi dự án của Nhà nước đều phải được tính toán đầy đủ về hiệu quả, thời gian thu hồi vốn và giá trị gia tăng mang lại. Hạch toán kinh tế không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là nguyên tắc nền tảng để sử dụng hiệu quả nguồn lực quốc gia.

Ở vai trò điểm tựa thứ ba, kinh tế Nhà nước không phải để lấn át, mà phải dẫn dắt và tạo bệ đỡ cho khu vực tư nhân phát triển, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và hình thành những “đầu tàu” đủ sức cạnh tranh khu vực và toàn cầu. Khi kinh tế Nhà nước làm tốt vai trò này, sức mạnh tổng hợp của nền kinh tế sẽ được nâng lên rõ rệt.

Hai điểm tựa còn lại được Tổng Bí thư nhấn mạnh là dẫn dắt đổi mới sáng tạo, công nghệ lõi và thiết lập chuẩn mực quản trị, liêm chính công vụ. Doanh nghiệp Nhà nước không thể chỉ mạnh về vốn và tài sản, mà phải tiên phong về công nghệ, quản trị và nhân lực. Đồng thời, đây phải là khu vực đặt ra chuẩn mực cao nhất về kỷ luật, minh bạch và trách nhiệm giải trình, không dung thứ cho lợi ích nhóm, đầu tư theo nhiệm kỳ hay thua lỗ kéo dài không rõ trách nhiệm.

Năm điểm tựa này, theo Tổng Bí thư, phải được chuyển hóa thành chương trình hành động cụ thể, có mục tiêu, thước đo, thời hạn và chế tài rõ ràng. Nếu không, vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước sẽ chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, còn đất nước sẽ phải trả giá bằng lãng phí nguồn lực, suy giảm sức cạnh tranh và xói mòn niềm tin xã hội