Quan hệ giữa Vương quốc Anh và Liên minh châu Âu (EU) – tưởng chừng đã nguội lạnh sau Brexit – nay đang được “hâm nóng” trở lại bằng một loạt thỏa thuận chiến lược về quốc phòng, an ninh và thương mại. Đây không chỉ là một bước đi mang tính biểu tượng mà còn phản ánh nỗ lực thực tiễn nhằm phục hồi đà tăng trưởng kinh tế Anh, trong bối cảnh nước này vẫn đang loay hoay với những hệ lụy kéo dài hậu Brexit.

Tại Hội nghị thượng đỉnh lịch sử diễn ra ở London ngày 19/5, Thủ tướng Anh Keir Starmer và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã công bố loạt thỏa thuận hợp tác đa lĩnh vực, được ví như “đòn bẩy tái khởi động” quan hệ giữa hai bên.

“Đây là tình huống hai bên cùng thắng,” ông Starmer nhấn mạnh. Trong khi đó, bà Ursula von der Leyen khẳng định: “Chúng ta đang bước sang một trang mới trong lịch sử quan hệ EU – Anh.”

Điều đáng chú ý là đây là hội nghị cấp cao đầu tiên giữa hai bên tổ chức trên đất Anh kể từ cuộc trưng cầu dân ý năm 2016 dẫn đến Brexit. Sự kiện này thể hiện rõ quyết tâm của chính phủ Anh trong việc xây dựng lại cầu nối hợp tác với đối tác thương mại lớn nhất của mình.

Một trong những nội dung trọng điểm của gói thỏa thuận là việc mở rộng thương mại thực phẩm. Theo đó Anh sẽ được phép xuất khẩu trở lại một số sản phẩm nông nghiệp như thịt bò băm, xúc xích – những mặt hàng từng chịu hạn chế nghiêm ngặt sau Brexit. Văn phòng Thủ tướng Anh ước tính thỏa thuận này có thể mang về 12 tỷ USD cho nền kinh tế nước này vào năm 2040.

Ông Starmer không giấu kỳ vọng: “Các ngành then chốt của chúng ta, như chăn nuôi và chế biến thực phẩm, sẽ được tái tiếp cận thị trường EU, điều đó rất quan trọng với tăng trưởng việc làm và đầu tư.”

Thỏa thuận cũng bao gồm một hiệp định đánh bắt cá có hiệu lực 12 năm, theo đó:

🔹 Tàu cá EU được tiếp tục đánh bắt trong vùng biển Anh.

🔹 Đổi lại, EU sẽ đơn giản hóa thủ tục hành chính cho nông dân và ngư dân Anh khi xuất khẩu sang châu Âu.

🔹 Tuy nhiên, nội dung này đã làm dấy lên làn sóng phản đối nội bộ tại Anh:

🔹 Lãnh đạo đảng Cải cách Nigel Farage chỉ trích: “Điều khoản này là sự ‘khai tử’ ngành thủy sản Anh.”

🔹 Liên đoàn ngư dân Scotland thì thẳng thừng gọi đây là “một thảm họa chính sách”.

Một điểm sáng khác là hiệp ước quốc phòng và an ninh song phương, giúp:

🔹 Anh được quyền tiếp cận quỹ quốc phòng 141 tỷ USD của EU.

🔹 Đổi lại, Anh phải đóng góp tài chính tương ứng và chia sẻ trách nhiệm về an ninh khu vực.

Điều này không chỉ thể hiện sự tin tưởng lẫn nhau, mà còn tạo nền tảng cho các chiến lược phối hợp dài hạn trong bối cảnh an ninh châu Âu đang chịu nhiều thách thức từ bên ngoài.

Dù bước đầu “làm lành”, cả hai bên vẫn giữ nguyên các “lằn ranh đỏ” trong quan hệ:

🔹 Anh khẳng định sẽ không quay lại thị trường chung và liên minh hải quan EU.

🔹 EU cũng không cấp đặc quyền cho Anh nếu không có nghĩa vụ tài chính tương xứng.

Đàm phán thậm chí căng thẳng đến phút chót, đặc biệt về quyền đánh bắt hải sản và chương trình tự do đi lại cho thanh niên. Kế hoạch ban đầu về việc người trẻ hai bên được sống, học tập và làm việc tự do đã bị đổi tên thành “chương trình trải nghiệm thanh niên”, chỉ dừng lại ở mức độ hợp tác định hướng, không ràng buộc.

Một số chính trị gia Anh cho rằng chính phủ đã nhượng bộ quá nhiều:

🔹 Kemi Badenoch, lãnh đạo đảng Bảo thủ, lo ngại việc Anh đang quay lại thời kỳ “phải chơi theo luật của Brussels”.

🔹 Những tiếng nói cứng rắn hơn như Nigel Farage tuyên bố sẽ hủy bỏ thỏa thuận nếu lên nắm quyền.

Tuy nhiên, cũng không thể phủ nhận rằng những thỏa thuận này mang đến cơ hội thực tế để cải thiện vị thế của Anh, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế vẫn chưa hoàn toàn phục hồi sau các cú sốc hậu Brexit, đại dịch và khủng hoảng năng lượng.

Dù không phải là một cuộc tái hội nhập đầy đủ vào EU, loạt thỏa thuận giữa Anh và EU lần này cho thấy sự thay đổi về thái độ và chiến lược từ cả hai phía. Trong một thế giới bất định, hợp tác linh hoạt và thực dụng chính là chìa khóa để vượt qua những chia rẽ cũ, mở ra một chương mới hướng tới ổn định – phát triển – và hòa bình lâu dài.