Xây "bệ đỡ" tài chính cho các dự án hạ tầng tỷ đô

Sự xuất hiện của quỹ trái phiếu hạ tầng mở ra một kênh dẫn vốn mới cho nền kinh tế, trong bối cảnh nhu cầu đầu tư giai đoạn tới tăng mạnh và dư địa ngân sách lẫn tín dụng ngày càng thu hẹp.

Không chỉ giải bài toán vốn, công cụ này còn đặt nền cho thị trường vốn vận hành chuyên nghiệp hơn, hướng tới chuẩn mực dài hạn và bền vững.

Xây "bệ đỡ" tài chính cho các dự án hạ tầng tỷ đô

Nhu cầu vốn cho giai đoạn 2026–2030 được ước tính lên tới 38,5 triệu tỷ đồng, trong đó phần lớn phải huy động từ khu vực ngoài Nhà nước. Áp lực này buộc thị trường tài chính phải chuyển dịch, giảm phụ thuộc vào ngân sách và tín dụng ngân hàng – những kênh vốn đang chịu giới hạn về dư địa và kỳ hạn.

Trong bối cảnh đó, quỹ đầu tư trái phiếu hạ tầng theo Thông tư 136/2025/TT-BTC xuất hiện như một mắt xích mới, giúp thị trường vốn tham gia trực tiếp hơn vào bài toán tăng trưởng. Đây không chỉ là một sản phẩm tài chính, mà là thiết chế trung gian nhằm huy động, quản lý và phân bổ dòng vốn dài hạn cho các dự án hạ tầng.

Trước đây, vốn cho hạ tầng chủ yếu đi qua ba kênh: đầu tư công, tín dụng ngân hàng và trái phiếu doanh nghiệp. Tuy nhiên, mỗi kênh đều bộc lộ giới hạn riêng. Ngân sách bị ràng buộc bởi trần chi, ngân hàng gặp áp lực kỳ hạn, còn trái phiếu riêng lẻ phụ thuộc mạnh vào niềm tin thị trường. Quỹ trái phiếu hạ tầng, với cơ chế vận hành chuyên nghiệp, có thể lấp khoảng trống này bằng cách tạo thêm một tầng dẫn vốn có kiểm soát.

Không chỉ bổ sung nguồn lực, công cụ này còn gắn với mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán. Một thị trường muốn thu hút dòng vốn tổ chức quốc tế cần có các sản phẩm dài hạn, minh bạch và có cơ chế quản trị rủi ro rõ ràng. Quỹ trái phiếu hạ tầng, với danh mục gắn liền các dự án cụ thể, có thể trở thành điểm đến phù hợp cho dòng vốn này.

Đồng thời, sự xuất hiện của quỹ cũng tạo áp lực nâng chuẩn cho ngành quản lý quỹ. Việc đầu tư vào trái phiếu hạ tầng đòi hỏi năng lực phân tích tín dụng, đánh giá dòng tiền và kiểm soát rủi ro ở mức cao hơn. Điều này buộc các công ty quản lý quỹ phải nâng cấp chuyên môn – yếu tố then chốt quyết định chất lượng dòng vốn dài hạn.

Ở chiều ngược lại, thị trường trái phiếu doanh nghiệp cũng chịu tác động lan tỏa. Để được đưa vào danh mục quỹ, các trái phiếu hạ tầng phải minh bạch hơn về mục đích sử dụng vốn, pháp lý dự án và khả năng tạo dòng tiền. Đây là lực đẩy quan trọng giúp nâng chất lượng phát hành, thay vì mở rộng bằng mọi giá.

Theo quy định tại Thông tư 136/2025/TT-BTC, quỹ trái phiếu hạ tầng là quỹ đóng với tỷ trọng tối thiểu 65% tài sản đầu tư vào các công cụ nợ gắn với hạ tầng, bao gồm trái phiếu Chính phủ, trái phiếu được bảo lãnh và trái phiếu doanh nghiệp đủ điều kiện. Đồng thời, các giới hạn về tỷ trọng đầu tư, công bố thông tin và kiểm soát rủi ro được thiết kế chặt chẽ nhằm hạn chế tình trạng “gắn nhãn hạ tầng” hình thức.

Dù vậy, để công cụ này phát huy hiệu quả, thị trường vẫn cần thêm những điều kiện nền tảng. Trước hết là nguồn cung trái phiếu hạ tầng đạt chuẩn – đủ minh bạch và có dòng tiền rõ ràng. Tiếp đến là hệ thống thông tin và định giá rủi ro phải được nâng cấp, đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư dài hạn. Quan trọng hơn, cần hình thành lớp nhà đầu tư nền như bảo hiểm, quỹ hưu trí và các tổ chức chuyên nghiệp – những chủ thể có khả năng nắm giữ tài sản dài hạn.

Giá trị của quỹ trái phiếu hạ tầng vì thế không nằm ở quy mô ban đầu, mà ở vai trò kết nối. Nó liên kết ba mục tiêu lớn: mở rộng kênh huy động vốn xã hội, nâng chuẩn thị trường chứng khoán và thúc đẩy ngành quản lý quỹ trưởng thành. Nếu vận hành đúng hướng, đây sẽ là bước đi giúp thị trường vốn Việt Nam tiến gần hơn tới chức năng cốt lõi: phân bổ nguồn lực dài hạn cho tăng trưởng bền vững.