#Hàng hóa

24HMONEY đã kiểm duyệt

Xăng dầu trước cuộc đổi vai

Cơ chế mới có thể tăng tính thị trường, nhưng cũng đặt ra bài toán kiểm soát việc tăng giá nhanh, giảm giá chậm và nguy cơ tập trung quyền lực ở các doanh nghiệp đầu mối.

Dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu đang được xây dựng theo hướng doanh nghiệp được quyền quyết định và công bố giá bán, thay vì chờ mức giá điều hành định kỳ. Giá được tính theo công thức gồm giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và thuế. Doanh nghiệp phải kê khai công thức, các yếu tố cấu thành giá và giải trình khi có biến động.

Điểm đáng chú ý là Nhà nước vẫn giữ quyền kiểm soát một số cấu phần quan trọng, trong đó có chi phí kinh doanh định mức và thuế. Đồng thời, dữ liệu kê khai giá sẽ được kết nối với cơ quan quản lý, hệ thống có chức năng cảnh báo những biến động bất thường để phục vụ giám sát.

Với doanh nghiệp đầu mối, quyền định giá lớn hơn đồng nghĩa khả năng phản ánh nhanh hơn chi phí mua hàng, vận chuyển, bảo hiểm và tồn kho. Đây có thể là thay đổi tích cực trong bối cảnh giá dầu quốc tế biến động mạnh, khi doanh nghiệp không còn phải chờ một chu kỳ điều hành cố định mới điều chỉnh giá.

Ngược lại, lợi thế cũng có thể nghiêng về những doanh nghiệp sở hữu nguồn cung ổn định, hệ thống kho và mạng lưới bán lẻ lớn. Quy mô càng lớn, khả năng tối ưu chi phí càng cao, tạo sức ép cạnh tranh lên các doanh nghiệp nhỏ hơn.

Một thay đổi đáng chú ý khác là dự thảo hướng tới giảm số tầng trung gian từ 3 xuống 2. Theo cơ quan soạn thảo, nếu các doanh nghiệp chuyển đổi theo mô hình mới, thị trường có thể có khoảng 10.500 thương nhân phân phối độc lập. Các đơn vị này cũng được quyền quyết định giá, qua đó tạo thêm cạnh tranh với thương nhân đầu mối.

Tuy nhiên, câu chuyện quan trọng nhất vẫn là minh bạch giá. Khi quyền định giá được phân tán, chênh lệch giá giữa các khu vực và doanh nghiệp có thể rõ hơn. Đây vừa là động lực cạnh tranh, vừa là phép thử đối với cơ chế giám sát.