Vốn ngoại cần nhiều hơn một tấm vé

Nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp mở cánh cửa cho dòng vốn quốc tế, nhưng không bảo đảm dòng tiền sẽ ở lại lâu dài. Sau cột mốc 21/9, thị trường Việt Nam phải vượt qua ba phép thử: khả năng tiếp cận, chất lượng hàng hóa và niềm tin của nhà đầu tư.

Việt Nam triển khai các biện pháp nới lỏng điều kiện đầu tư để ổn định dòng vốn ngoài sau khi nâng hạng, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào bối cảnh toàn cầu và khả năng cạnh tranh với các thị trường khác.

FTSE Russell bắt đầu đưa cổ phiếu Việt Nam vào hệ thống chỉ số toàn cầu từ 21/9/2026, theo lộ trình bốn giai đoạn và hoàn tất vào tháng 9/2027. Tỷ trọng phân bổ lần lượt tăng lên 10%, 30%, 65% và 100%. Điều này giúp dòng vốn được giải ngân theo từng bước thay vì dồn vào một thời điểm.

Quy mô dòng tiền được kỳ vọng là đáng kể. FTSE từng ước tính nâng hạng có thể thu hút tới 6 tỷ USD vào cổ phiếu Việt Nam khi các quỹ theo chỉ số điều chỉnh danh mục. Vanguard cũng dự kiến nâng đầu tư tại Việt Nam lên khoảng 2,5 tỷ USD trong vài năm tới. Trong tuần 14–18/9, nhà đầu tư nước ngoài mua ròng 104 triệu USD trên HOSE, dù lũy kế từ đầu năm vẫn bán ròng khoảng 3,5 tỷ USD.

Phép thử đầu tiên là khả năng tiếp cận. Cơ chế giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước và mô hình môi giới toàn cầu đã được cải thiện, nhưng các giới hạn về room ngoại, free-float và hạ tầng giao dịch vẫn ảnh hưởng khả năng giải ngân của từng quỹ. Với công ty chứng khoán, đây vừa là cơ hội tăng thanh khoản, vừa đặt yêu cầu cao hơn về công nghệ, lưu ký và năng lực phục vụ tổ chức quốc tế.

Phép thử thứ hai nằm ở “hàng hóa”. Nhà đầu tư quốc tế không chỉ cần một thị trường được nâng hạng mà cần doanh nghiệp có quy mô đủ lớn, thanh khoản đủ sâu, lợi nhuận có thể kiểm chứng và khả năng quản trị minh bạch. FTSE đã xác định 27 cổ phiếu Việt Nam đủ điều kiện vào FTSE Global All Cap, nhưng điều đó không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều nhận được dòng tiền như nhau.

Phép thử thứ ba là niềm tin. Dòng vốn chủ động có thể so sánh doanh nghiệp Việt Nam với những lựa chọn khác trong khu vực. Khi hiệu ứng tái cơ cấu chỉ số giảm dần, chất lượng lợi nhuận, quản trị, công bố thông tin và khả năng tăng trưởng sẽ trở thành những tiêu chí quan trọng hơn.

Với doanh nghiệp niêm yết, nâng hạng vì vậy không chỉ mở thêm một nguồn cầu cổ phiếu. Đây còn là sức ép nâng chuẩn quản trị và minh bạch. Với thị trường, thanh khoản tăng có thể hỗ trợ công ty chứng khoán, ngân hàng đầu tư và hoạt động huy động vốn; nhưng nếu sản phẩm và hạ tầng không theo kịp, dòng tiền mới cũng khó chuyển thành nguồn vốn dài hạn.

Sau 21/9, câu hỏi lớn không còn là “Việt Nam có được nâng hạng hay không”, mà là “thị trường có đủ hấp dẫn để dòng vốn ngoại ở lại hay không”. Đây mới là phép thử kéo dài qua nhiều năm, thay vì một phiên giao dịch.