Việt Nam học gì từ các cường quốc crypto?

Nhìn từ những cú sụp đổ kinh điển trên nghị trường quốc tế, giới chuyên gia vạch rõ 4 tọa độ lập pháp mà Việt Nam bắt buộc phải tham chiếu để lấp đầy các khoảng trống pháp lý cốt lõi.

Phát biểu tại hội nghị về tương lai thị trường tài chính số, ông Phan Đức Trung - Chủ tịch Hiệp hội Blockchain - Tài sản số Việt Nam (VBA) cho biết tài sản mã hóa đang bước vào giai đoạn phát triển mới dưới tác động mạnh mẽ của AI, hạ tầng tính toán và công nghệ bán dẫn.

Sau giai đoạn tăng trưởng bùng nổ, thị trường tài sản số toàn cầu đang dần ổn định hơn. Nếu từng đạt quy mô khoảng 4.000 tỷ USD, vốn hóa hiện duy trì quanh mức 1.000 tỷ USD và dự kiến có thể đạt khoảng 900 triệu người dùng trên toàn cầu trong năm 2026.

Đáng chú ý, Việt Nam hiện nằm trong nhóm dẫn đầu thế giới về tốc độ tăng trưởng giao dịch tài sản số, đứng thứ 5 toàn cầu. Đây được xem là nền tảng quan trọng để Việt Nam xây dựng các chính sách đón đầu xu hướng token hóa tài sản thực (RWA), lĩnh vực được nhiều tổ chức quốc tế dự báo có thể đạt quy mô từ 6.000-19.000 tỷ USD trong tương lai.

4 mô hình quản lý đáng tham khảo

Theo ông Phan Đức Trung, Việt Nam có thể tham khảo bốn mô hình quản lý tiêu biểu gồm Mỹ, EU, Nhật Bản và Singapore.

Tại Mỹ, thị trường được giám sát bởi SEC, CFTC cùng hệ thống tiêu chuẩn nghề nghiệp của FINRA. Sau hàng loạt vụ đổ vỡ lớn như FTX, Mỹ đang chuyển từ cách tiếp cận xử lý vi phạm sang xây dựng khung quản lý chủ động, kết hợp giữa cấp phép, tiêu chuẩn hành nghề và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư.

EU lựa chọn hướng đi khác khi ban hành bộ quy tắc MiCA áp dụng thống nhất cho toàn bộ 27 quốc gia thành viên. Mô hình này đặt trọng tâm vào quản lý ngay từ đầu thông qua các quy định chặt chẽ về cấp phép, năng lực chuyên môn, vốn tối thiểu và minh bạch thông tin.

Trong khi đó, Nhật Bản được đánh giá là một trong những quốc gia sở hữu hệ thống quản lý tài sản số hoàn thiện nhất thế giới. Sau các cú sốc như Mt.Gox hay Coincheck, nước này xây dựng cơ chế kết hợp giữa quản lý nhà nước và tổ chức tự quản thị trường. Hiệp hội JVCEA được trao quyền thẩm định token, giám sát và xử lý vi phạm đối với các thành viên.

Singapore lại nổi bật ở chiến lược phát triển nguồn nhân lực. Bên cạnh hành lang pháp lý rõ ràng, quốc gia này yêu cầu người hành nghề trong lĩnh vực tài sản số phải đáp ứng các tiêu chuẩn chuyên môn tương tự ngành chứng khoán, đồng thời thúc đẩy vai trò của các hiệp hội nghề nghiệp trong quá trình tự quản.

Mắt xích còn thiếu của Việt Nam

Theo Chủ tịch VBA, kinh nghiệm quốc tế cho thấy hầu hết các quốc gia đều phải trải qua những vụ đổ vỡ lớn trước khi hoàn thiện được hệ thống quản lý.

Tại Việt Nam, hàng nghìn vụ việc liên quan đến tài sản số đã được ghi nhận trong những năm qua. Dù khung pháp lý về thuế, phát hành tài sản số và vận hành thị trường đang dần được hoàn thiện, khoảng trống lớn nhất vẫn nằm ở nhân lực và tiêu chuẩn hành nghề.

"Đây là giai đoạn khá giống những năm đầu phát triển của thị trường chứng khoán. Chúng ta cần chương trình đào tạo, chứng chỉ nghề nghiệp và các chuẩn mực cộng đồng để thị trường phát triển bền vững hơn", ông Trung nhận định.

Với quy mô từ 17-21 triệu người tham gia, Việt Nam vẫn được đánh giá là một trong những thị trường tài sản số giàu tiềm năng nhất khu vực. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành lợi thế cạnh tranh thực sự, việc hoàn thiện luật chơi và chuẩn hóa hoạt động thị trường sẽ là bước đi mang tính quyết định.