Vì sao xăng nội vẫn "chạy" theo giá ngoại?

Giá xăng dầu trong nước vừa tăng mạnh, có mặt hàng tăng hơn 7.000 đồng/lít sau biến động của thị trường năng lượng toàn cầu. Dù nguồn cung nội địa đáp ứng tới 70–80% nhu cầu, giá bán lẻ vẫn biến động nhanh theo giá quốc tế, làm dấy lên nhiều tranh luận về cơ chế điều hành.

Chiều 5/3, Liên Bộ Công Thương – Tài chính điều chỉnh tăng mạnh giá xăng dầu, trong đó có mặt hàng tăng hơn 7.000 đồng/lít. Nguyên nhân được cho là do giá xăng dầu thành phẩm trên thị trường thế giới tăng nhanh trong giai đoạn 26/2–5/3 khi xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran leo thang.

Dù vậy, nhiều ý kiến cho rằng mức tăng nhanh của giá bán lẻ trong nước vẫn gây băn khoăn, bởi Việt Nam hiện đã chủ động được phần lớn nguồn cung.

Theo số liệu ngành năng lượng, nguồn cung trong nước hiện đáp ứng khoảng 70–80% nhu cầu, phần còn lại được nhập khẩu.

Điều này khiến nhiều người đặt câu hỏi: nếu phần lớn xăng dầu được sản xuất trong nước, vì sao giá bán lẻ vẫn tăng gần như ngay lập tức mỗi khi thị trường thế giới biến động?

Băn khoăn về tồn kho và độ trễ giá nhập khẩu

Một số ý kiến cho rằng giá xăng dầu trong nước dường như phản ứng quá nhanh so với thực tế chi phí.

Nhiều doanh nghiệp đầu mối phải duy trì lượng dự trữ lớn để đảm bảo nguồn cung liên tục. Trong khi đó, xăng dầu nhập khẩu thường phản ánh mặt bằng giá của 10–15 ngày trước, do thời gian ký hợp đồng và vận chuyển.

Theo một số chuyên gia, nếu phần lớn lượng xăng đang bán ra được nhập với giá thấp hơn trước đó, việc điều chỉnh giá ngay theo biến động mới của thế giới có thể tạo cảm giác “tát nước theo mưa”.

Ông Nguyễn Văn Thế, đại diện Công ty Chứng khoán SSI, cho rằng có ba yếu tố cần được xem xét khi điều hành giá:

Lượng tồn kho trong hệ thống phân phối

Độ trễ của giá nhập khẩu

Tỷ trọng nguồn cung nội địa

Theo ông, cơ chế điều hành cần minh bạch hơn các yếu tố này để đảm bảo ổn định thị trường.

Áp lực lớn đối với doanh nghiệp và nền kinh tế

Ông Nguyễn Công Hùng, Chủ tịch Hiệp hội Taxi Hà Nội, cho rằng việc điều chỉnh giá theo xu hướng thế giới là cần thiết để đảm bảo vận hành theo cơ chế thị trường.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng nhiên liệu chiếm 30–40% chi phí vận tải, vì vậy các đợt tăng giá đột biến có thể nhanh chóng làm chi phí logistics tăng cao và tạo áp lực lên giá hàng hóa.

Chuyên gia kinh tế Hoàng Trọng Thủy cho rằng rất khó khẳng định mức tăng hiện nay hoàn toàn hợp lý hay không.

Theo ông, nếu xét theo chi phí của từng lô hàng nhập khẩu thì mức tăng có thể chưa phản ánh đúng chi phí thực tế. Tuy nhiên, nếu nhìn theo cơ chế thị trường năng lượng toàn cầu, việc giá trong nước bám sát giá quốc tế cũng là điều dễ hiểu.

Dù vậy, ông Thủy cũng chỉ ra một thực tế quen thuộc: giá xăng trong nước thường tăng nhanh khi thế giới tăng nhưng giảm chậm khi giá thế giới đi xuống, khiến dư luận dễ nghi ngờ về tính minh bạch.

Cơ chế điều hành hiện nay vẫn bám sát giá thế giới

Ở góc nhìn khác, một số chuyên gia cho rằng mức tăng vừa qua vẫn phù hợp với cơ chế điều hành hiện hành.

Theo ông Đoàn Duy Tú, chuyên gia tại VPBank, giá xăng dầu trong nước được tính toán dựa trên chu kỳ khoảng 15 ngày và bám sát diễn biến thị trường quốc tế.

Lượng dự trữ trong hệ thống không phải là tồn kho để bán ra với giá thấp, mà là nguồn hàng cần thiết để đảm bảo lưu thông và ổn định nguồn cung.

Vì vậy, việc phản ánh kịp thời biến động giá thế giới vào giá bán lẻ giúp doanh nghiệp chủ động cân đối chi phí và đảm bảo nguồn cung cho thị trường.