Vì sao quản lý vàng miếng "bất lực" trước doanh nghiệp?

Thị trường vàng trong nước biến động mạnh, giá liên tục lập đỉnh, chênh lệch lớn so với giá thế giới, trong khi tình trạng găm hàng, vàng giả và giao dịch không minh bạch khiến quản lý gặp khó. Giải pháp được đề xuất là xây dựng sàn giao dịch vàng hiện đại, minh bạch, hạn chế đầu cơ và hỗ trợ kiểm soát thị trường.

Theo Bộ Công Thương, thị trường vàng miếng Việt Nam đang đối diện thách thức nghiêm trọng khi một số doanh nghiệp tận dụng khan hiếm để găm hàng, bóp méo cung cầu và gây áp lực lên giá cả.

Thị trường vàng trong nước thời gian qua đã trở thành "điểm nóng" chưa từng có, với giá vàng liên tục biến động mạnh và thiết lập những kỷ lục lịch sử. Đỉnh điểm là mức giá vàng trong nước chạm 154,5 triệu đồng/lượng vào tháng 10, thậm chí bị đẩy lên tới hơn 170 triệu đồng/lượng ở thị trường chợ đen. Điều này kéo theo chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới giãn rộng hơn 20 triệu đồng/lượng, phản ánh sự bất ổn sâu sắc của thị trường.

Hệ thống quản lý bị vô hiệu hóa bởi nhiều điểm nghẽn

Tại tọa đàm về giải pháp minh bạch thị trường vàng, ông Nguyễn Đức Lê, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ quản lý thị trường (Bộ Công Thương) đã thẳng thắn thừa nhận: việc quản lý mua bán vàng miếng tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức lớn.

Thiếu cơ sở dữ liệu tập trung: Phần lớn các cửa hàng vàng chỉ bán lẻ, không có kết nối dữ liệu trực tuyến, dẫn đến không thể theo dõi lượng giao dịch theo thời gian thực.

Phản ứng chậm và thiếu đồng bộ: Cơ chế phối hợp giữa các đơn vị quản lý còn rời rạc, thiếu hệ thống cảnh báo sớm. Ông Lê nhấn mạnh: "Việc kiểm tra chưa thường xuyên, còn khi giá vàng biến động mạnh, phản ứng của cơ quan quản lý lại chậm."

Trốn thuế và găm hàng trục lợi: Nhiều cửa hàng không xuất hóa đơn, giao dịch chủ yếu bằng tiền mặt, dẫn đến thất thu thuế và tạo điều kiện cho buôn lậu, vàng giả. Đáng chú ý, khi thị trường khan hiếm, một số doanh nghiệp đã cố tình găm hàng, khiến công tác kiểm soát càng thêm khó khăn.

Tâm lý đám đông: Sự đổ xô đi mua vàng của người dân khi có tin tăng giá đã tạo ra sức ép bất thường cho nhà điều hành, làm thị trường thêm khó kiểm soát.

Sàn giao dịch vàng: Giải pháp tối ưu hóa tính minh bạch

Trước những bất cập nghiêm trọng này, cơ quan quản lý đang thúc đẩy giải pháp xây dựng sàn giao dịch vàng. Đây là định hướng rõ ràng từ Nghị quyết 222 của Quốc hội và Kết luận 203 của Bộ Chính trị.

Tiến sĩ Ngô Trí Long khẳng định việc thành lập sàn giao dịch vàng là cần thiết và phù hợp với yêu cầu quản lý hiện đại. Ông nhấn mạnh nền tảng pháp lý đã có những thay đổi quan trọng, mở đường cho việc xây dựng mô hình quản lý tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Mục tiêu: Vấn đề trọng tâm không còn là "có làm sàn vàng hay không", mà là thiết kế sàn vàng sao cho minh bạch, hiệu quả, trở thành công cụ hữu hiệu giúp Nhà nước hạn chế đầu cơ, giảm sự thiếu minh bạch và thu hẹp khoảng cách giá phi lý.

Đồng quan điểm, đại diện Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam cho rằng Việt Nam đã có đủ công nghệ và hạ tầng để xây dựng sàn vàng. Tuy nhiên, lộ trình cần triển khai thận trọng, với mục tiêu kép: tạo nơi giao dịch và hiện đại hóa hoạt động mua bán vàng, cung cấp dữ liệu minh bạch cho quản lý nhà nước.

Theo đó, các chuyên gia đề xuất một lộ trình rõ ràng, từ việc cho phép nhập khẩu vàng nguyên liệu có chứng nhận quốc tế để phục vụ sản xuất, đến việc vận hành sàn phục vụ sản xuất và phân phối ở giai đoạn đầu, và cuối cùng là phát triển các sản phẩm phái sinh khi hành lang pháp lý đã hoàn thiện.