Vì sao Mỹ cứu đồng Yên?

Trong một bước đi hiếm hoi kể từ năm 1998, Bộ Tài chính Mỹ dưới sự điều hành của Bộ trưởng Scott Bessent đã mạnh tay can thiệp để hỗ trợ đồng Yên Nhật nhằm ngăn chặn việc Tokyo phải bán tháo trái phiếu Kho bạc Mỹ. Động thái này không chỉ làm rung chuyển thị trường tiền tệ toàn cầu mà còn trực tiếp tác động đến chi phí vốn và áp lực nợ công quốc tế.

Bộ Tài chính Mỹ tăng gấp ba lần quy mô mua trái phiếu dài hạn và hợp tác với Nhật Bản hỗ trợ đồng yên, động thái hiếm gặp nhằm kiểm soát lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ.

Ngày 9 tháng 9, Bộ Tài chính Mỹ thông báo tăng quy mô mua trái phiếu kỳ hạn 10 đến 20 năm lên 6 tỷ USD, gấp ba lần so với đợt trước. Chương trình này được công bố từ 19 tháng 8 nhằm ổn định thị trường trái phiếu. Song song đó, Mỹ cùng Nhật Bản thực hiện chiến dịch mua đồng yên vào 31 tháng 7, khi tỷ giá chạm mức thấp trong bốn thập kỷ gần 164 yên/USD. Riêng Nhật Bản chi kỷ lục 96,5 tỷ USD để can thiệp từ 30 tháng 7 đến 26 tháng 8, mức lớn nhất trong một tháng từng ghi nhận.

Nguyên nhân can thiệp này bất thường vì Nhật Bản là chủ nợ nước ngoài lớn nhất của Mỹ. Khi đồng yên yếu, Nhật Bản phải bán trái phiếu kho bạc Mỹ để lấy tiền can thiệp hỗ trợ nội tệ, làm lợi suất trái phiếu Mỹ tăng. Bộ Tài chính Mỹ can thiệp mua yên để Ngân hàng Trung ương Nhật không phải bán trái phiếu của mình, từ đó bảo vệ thị trường nợ của Mỹ. Đây là lần đầu tiên Mỹ can thiệp vào đồng yên kể từ năm 1998.

Bộ Trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent kỳ vọng Ngân hàng Trung ương Nhật tăng lãi suất để hỗ trợ đồng yên, thay vì can thiệp lặp đi lặp lại. Lãi suất điều hành hiện ở mức 1%, và cơ quan này được cho là đang xem xét tăng thêm 0,25 điểm phần trăm tại cuộc họp 17-18 tháng 9. Tuy nhiên, hiệu quả của các biện pháp can thiệp còn hạn chế. Sau thông báo mua trái phiếu mới nhất, lợi suất trái phiếu 10 năm vẫn tăng lên 4,85%, mức cao trong năm 2024, cho thấy áp lực lợi suất vẫn tồn tại.

Giới chuyên gia tỏ ra dè dặt về hiệu quả dài hạn. Một số nhà kinh tế cho rằng can thiệp ngắn hạn vào thị trường ngoại hối có tác dụng hạn chế. Nhà đầu tư kỳ cựu Stanley Druckenmiller và các chuyên gia khác xem cách tiếp cận này có nguy cơ gây tổn hại cho thị trường trái phiếu. Phía Nhật Bản giữ giọng thận trọng, với Bộ Trưởng Tài chính Satsuki Katayama khẳng định mục tiêu là duy trì một thị trường ngoại hối có trật tự.

Diễn biến này có tác động gián tiếp tới Việt Nam qua hai kênh. Thứ nhất, Nhật Bản là chủ nợ song phương lớn của Việt Nam. Nếu đồng yên mạnh lên, chi phí trả nợ tính theo yên sẽ tăng. Thứ hai, lợi suất trái phiếu Mỹ ảnh hưởng đến chi phí vốn nước ngoài cho các ngành phụ thuộc vốn ngoài. Nếu Mỹ thành công ghìm lợi suất, chi phí vốn toàn cầu có thể dịu lại, ngược lại áp lực sẽ tăng. Cuộc họp của Ngân hàng Trung ương Nhật và diễn biến lợi suất trái phiếu Mỹ là những yếu tố cần theo dõi.