Vì sao FDI vẫn "né" sàn chứng khoán?

Việc tháo gỡ các điểm nghẽn giữa Luật Đầu tư và Luật Chứng khoán được kỳ vọng sẽ mở rộng nguồn hàng chất lượng cho thị trường, đồng thời nâng sức hấp dẫn của Việt Nam đối với dòng vốn đầu tư quốc tế dài hạn.

Thị trường chứng khoán Việt Nam từng ghi nhận khoảng 10 doanh nghiệp FDI niêm yết trong giai đoạn đầu phát triển. Tuy nhiên, từ năm 2017 đến nay gần như không xuất hiện thêm doanh nghiệp FDI mới lên sàn. Số doanh nghiệp FDI còn duy trì niêm yết hoặc đăng ký giao dịch cũng giảm từ 11 xuống còn 8.

Theo TS. Phạm Tiến Đạt, Viện Chiến lược và Chính sách tài chính (Bộ Tài chính), nguyên nhân đầu tiên xuất phát từ chính đặc điểm hoạt động của khối doanh nghiệp này.

Phần lớn doanh nghiệp FDI không phụ thuộc vào việc huy động vốn trong nước khi đã có nguồn tài trợ từ công ty mẹ hoặc tiếp cận thị trường tài chính quốc tế với chi phí vốn cạnh tranh. Vì vậy, niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam chưa phải nhu cầu cấp thiết.

Bên cạnh đó, việc trở thành công ty đại chúng đồng nghĩa với yêu cầu công bố thông tin, minh bạch quản trị, giao dịch liên quan và hoạt động tài chính ở mức cao hơn. Đây là yếu tố khiến không ít doanh nghiệp FDI lựa chọn tiếp tục hoạt động dưới mô hình hiện tại.

Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở hành lang pháp lý

Theo các chuyên gia, trở ngại quan trọng hơn lại nằm ở sự chưa đồng bộ giữa Luật Đầu tư và Luật Chứng khoán.

Việc thay đổi nhà đầu tư trong doanh nghiệp FDI phải thực hiện nhiều thủ tục điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư theo quy định của Luật Đầu tư, trong khi giao dịch trên thị trường chứng khoán yêu cầu tính liên tục, tiêu chuẩn hóa và xử lý gần như tức thời.

Điều này khiến quá trình chuyển đổi từ doanh nghiệp FDI sang công ty cổ phần - bước bắt buộc trước khi niêm yết - trở thành "nút thắt" kéo dài nhiều năm.

Nghị định 245 đã có bước cải thiện khi rút ngắn thời gian từ IPO đến niêm yết từ 90 ngày xuống còn 30 ngày và gắn IPO với niêm yết. Tuy nhiên, chính sách này chủ yếu giải quyết giai đoạn sau khi doanh nghiệp đã hoàn tất thủ tục niêm yết, trong khi vướng mắc lớn nhất vẫn nằm ở giai đoạn chuyển đổi pháp lý trước đó.

Nếu gỡ được điểm nghẽn, thị trường sẽ hưởng lợi

Theo TS. Phạm Tiến Đạt, Luật Đầu tư 2025, có hiệu lực từ tháng 3/2026, là bước tiến quan trọng khi quy định các vấn đề liên quan đến hoạt động chứng khoán sẽ thực hiện theo Luật Chứng khoán, góp phần giảm xung đột pháp lý tồn tại nhiều năm.

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy nhiều cách tiếp cận khác nhau.

Singapore áp dụng cơ chế gần như bình đẳng giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, qua đó thu hút mạnh dòng vốn quốc tế.

Trong khi đó, Hàn Quốc lựa chọn mô hình cân bằng hơn khi tạo điều kiện niêm yết nhưng vẫn yêu cầu cao về công bố thông tin, kiểm toán và giám sát các giao dịch liên kết.

Nếu Việt Nam xây dựng được hành lang pháp lý thống nhất, cùng bộ hướng dẫn chuyên biệt dành cho doanh nghiệp FDI, thị trường chứng khoán có thể bổ sung thêm nhiều doanh nghiệp quy mô lớn trong lĩnh vực điện tử, công nghiệp chế biến, logistics hay công nghệ cao.

Điều này không chỉ giúp mở rộng quy mô vốn hóa, nâng chất lượng hàng hóa trên thị trường mà còn tạo thêm cơ hội thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn, cải thiện tiêu chí nâng hạng thị trường và gia tăng sức cạnh tranh của thị trường vốn Việt Nam trong khu vực.