Vì sao chi phí đầu vào giảm sâu, nhưng giá hàng hóa vẫn “đứng yên ở đỉnh”?

Bạn đã bao giờ thắc mắc: Tại sao giá cả hàng hóa tiêu dùng quyết không chịu giảm, ngay cả khi giá dầu thế giới hay tỷ giá đã lao dốc “sập sàn” từ lâu? Câu chuyện kinh điển "xăng tăng một đồng, giá phở tăng mười đồng; nhưng xăng giảm một ngàn, giá phở vẫn đứng yên ở đỉnh" là thực trạng khiến nhiều người bức xúc. Tuy nhiên, sự thật không hẳn vì các chủ quán tham lam, mà bởi họ đang bị mắc kẹt trong 3 bài toán kinh tế cốt lõi dưới đây.

1. Độ trễ của chuỗi cung ứng và áp lực hàng tồn kho

Các hộ kinh doanh không vận hành theo kiểu "đi chợ mua nguyên liệu ngày nào xào ngày đó". Lượng hàng hóa, bao bì, gia vị hay nguyên liệu thô đang tiêu thụ hôm nay thực chất đã được thu mua, gom hàng từ vài tuần, thậm chí vài tháng trước – thời điểm chi phí đầu vào còn ở vùng đỉnh. Theo nguyên tắc quản trị dòng vốn, họ buộc phải tiêu thụ hết lượng tồn kho giá cao này để thu hồi vốn, trước khi có thể áp dụng mức giá mới dựa trên chi phí đầu vào đã hạ nhiệt.

2. Tâm lý phòng thủ và biên an toàn

Thị trường hàng hóa luôn biến động khôn lường. Hôm nay giá dầu có thể giảm 10%, nhưng hoàn toàn có thể đảo chiều tăng 15% vào tuần sau do các bất ổn địa chính trị. Trong bối cảnh đó, các chủ kinh doanh nhỏ lẻ chọn cách giữ nguyên giá bán ở mức cao nhằm tạo ra một "biên lợi nhuận phòng thủ", tự bảo vệ mình trước những cú sốc chi phí trong tương lai. Họ rất e ngại kịch bản vừa hạ giá hôm trước, hôm sau chi phí tăng lại phải lật đật tăng giá – điều tối kỵ dễ đánh mất lòng tin của khách hàng.

3. Sức ỳ tâm lý và thói quen của người tiêu dùng

Một nghịch lý trớ trêu nằm ở chính phản ứng của thị trường. Khi người tiêu dùng – dù có cằn nhằn – nhưng đã dần "quen" và chấp nhận chi trả cho mặt bằng giá mới, các hộ kinh doanh sẽ không còn động lực tự nguyện nào để hạ giá và tự cắt giảm biên lợi nhuận của mình. Họ chọn giữ nguyên mức giá cao này như một cách bù đắp cho giai đoạn phải "gồng lỗ" trước đây.

Lời kết: Khi chi phí đầu vào tăng, giá hàng hóa tăng nhanh như "tên lửa" vì áp lực chi phí cần được chuyển dịch ngay lập tức sang người mua. Nhưng khi chi phí giảm, các nhà kinh doanh sẽ tận dụng tối đa độ trễ của hàng tồn kho và thói quen chấp nhận của thị trường để neo giữ mức giá cao lâu nhất có thể.