Venezuela – nghịch lý “vàng đen”: Trữ lượng dầu lớn nhất thế giới nhưng nền kinh tế suy sụp

Venezuela đang nắm giữ trữ lượng dầu mỏ lớn nhất hành tinh, song nền kinh tế quốc gia Nam Mỹ này lại suy sụp suốt hơn một thập niên, còn ngành dầu khí từng hùng mạnh rơi vào tê liệt. Trong bối cảnh Tổng thống Nicolás Maduro bị Mỹ bắt giữ đầu tháng 1/2026, dầu mỏ một lần nữa trở thành tâm điểm địa chính trị toàn cầu.

Kho “vàng đen” lớn nhất thế giới – nhưng phần lớn là dầu siêu nặng

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) và Energy Institute, Venezuela sở hữu khoảng 303 tỷ thùng dầu đã được chứng minh, tương đương 17–20% trữ lượng toàn cầu – cao nhất thế giới.

Nếu tính theo mức giá 60 USD/thùng, khối tài sản ngầm này trị giá khoảng 18.000 tỷ USD, đủ để đưa Venezuela trở thành nền kinh tế giàu có.

Nhưng thực tế lại hoàn toàn trái ngược.

Phần lớn trữ lượng của Venezuela nằm tại vành đai Orinoco, nơi chứa loại dầu siêu nặng, có độ nhớt và hàm lượng tạp chất cao. Loại dầu này chỉ có thể khai thác và thương mại hóa nhờ công nghệ nâng cấp phức tạp, hệ thống năng lượng mạnh và nguồn vốn khổng lồ.

Trong nhiều thập kỷ, Venezuela duy trì sản lượng nhờ hợp tác với các “đại gia” dầu khí như Chevron, ExxonMobil, ConocoPhillips, Total, ENI hay Statoil. Sản lượng từng đạt hơn 3,5 triệu thùng/ngày, giúp nước này đứng trong nhóm nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới.

Khi các liên kết đó bị cắt đứt, Venezuela gần như mất khả năng biến kho tài nguyên khổng lồ thành sức mạnh kinh tế.

Quốc hữu hóa cưỡng ép: Bước ngoặt đẩy Venezuela vào khủng hoảng

Theo Forbes, cụm từ “dầu bị đánh cắp” mà Mỹ sử dụng không chỉ mang tính chính trị mà liên quan trực tiếp đến tranh chấp pháp lý kéo dài hơn 20 năm.

Dù Venezuela quốc hữu hóa ngành dầu từ năm 1976, nhưng bước ngoặt xảy ra dưới thời Tổng thống Hugo Chávez đầu những năm 2000. Caracas buộc các tập đoàn nước ngoài chuyển sang mô hình liên doanh mà tập đoàn dầu khí nhà nước PDVSA nắm quyền chi phối.

Đặc biệt, các dự án tại Orinoco – vốn đòi hỏi công nghệ cao – bị tác động mạnh nhất.

Các tập đoàn kiện Venezuela ra trọng tài quốc tế:

Một số tập đoàn châu Âu cũng được bồi thường khoảng 2 tỷ USD

Tuy nhiên Caracas gần như không thanh toán, khiến tài sản nước ngoài của Venezuela liên tục bị truy đòi, nổi bật nhất là hệ thống lọc dầu CITGO tại Mỹ.

Trong khi đó, Chevron dù ở lại Venezuela nhưng quyền kiểm soát bị hạn chế. Khi trừng phạt Mỹ áp đặt từ năm 2019, tập đoàn này buộc phải đóng băng phần lớn hoạt động.

Hệ quả:

Venezuela chính thức bị cô lập khỏi hệ thống tài chính – năng lượng toàn cầu.

PDVSA suy sụp – Trung Quốc và Nga thế chỗ

 

Khi sản lượng lao dốc, Venezuela chuyển hướng dựa vào Trung Quốc và Nga.

Reuters cho biết:

Sản lượng dầu Venezuela từ hơn 3,5 triệu thùng/ngày trước đây giảm xuống chỉ khoảng 1,1 triệu thùng/ngày năm 2025 – tương đương 1% nguồn cung toàn cầu.

PDVSA – từng là biểu tượng quyền lực năng lượng – rơi vào tình trạng: Thiếu vốn; Hạ tầng hư hỏng; Nhân lực rời bỏ; Sản xuất tê liệt.

Trong khi đó, tài sản chiến lược nhất ở nước ngoài – CITGO – tiếp tục đứng trước nguy cơ bị thanh lý để trả nợ.

Nghịch lý Venezuela: Không thiếu dầu, chỉ thiếu niềm tin và luật chơi

Các chuyên gia nhận định Venezuela không thiếu tài nguyên, mà thiếu: Môi trường pháp lý ổn định; Vốn đầu tư quốc tế; Công nghệ khai thác hiện đại.

Với dầu siêu nặng Orinoco, nếu không có hợp tác toàn cầu, trữ lượng lớn nhất thế giới cũng chỉ nằm yên dưới lòng đất.

Cuộc khủng hoảng Venezuela vì thế không chỉ là câu chuyện của một chính quyền hay một nhà lãnh đạo, mà là ví dụ điển hình về việc một trong những kho năng lượng lớn nhất hành tinh bị tách rời khỏi dòng vốn, công nghệ và hệ thống luật pháp quốc tế.

Venezuela đang sở hữu “kho vàng đen” trị giá hàng chục nghìn tỷ USD. Nhưng trong thực tế, phần lớn giá trị đó vẫn bị phong tỏa bởi tranh chấp pháp lý, hạ tầng xuống cấp và sự suy giảm niềm tin của nhà đầu tư toàn cầu.