USD trước phép thử "quyền lực" toàn cầu

Việc các nền kinh tế Nam bán cầu và khối BRICS tăng tốc thanh toán ngoài đồng USD không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật tài chính, mà là biểu hiện rõ nét của những tính toán địa chính trị dài hơi nhằm tái cấu trúc cán cân quyền lực toàn cầu.

Chỉ hai ngày trước thềm G20 năm 2025, một sự kiện tại Pretoria đã phát đi tín hiệu mạnh mẽ về sự rạn nứt trong trật tự tài chính cũ: Standard Bank, định chế tài chính lớn nhất châu Phi, chính thức kết nối với Hệ thống Thanh toán Liên ngân hàng Xuyên biên giới (CIPS) của Trung Quốc. Đây không chỉ là một thủ thuật kỹ thuật, mà là bước đi chiến lược cho phép dòng chảy thương mại Phi – Trung "vượt rào" USD, thanh toán trực tiếp bằng nhân dân tệ.

Những vết nứt trên tượng đài độc tôn

Sau Thế chiến II, đồng USD xác lập vị thế thống trị khi hiện diện trong 80% giao dịch toàn cầu. Tuy nhiên, quyền lực tuyệt đối này đang bị thách thức bởi khối BRICS mở rộng. Từ Brazil với các thương vụ nông sản thanh toán bằng đồng real, đến Ấn Độ và UAE giao dịch bằng nội tệ, một mạng lưới tài chính đa cực đang hình thành.

Sự trỗi dậy của "petroyuan" thay thế "petrodollar" trong các hợp đồng dầu mỏ với Nga và Iran, hay dự án tiền tệ kỹ thuật số mBridge, là những minh chứng cho nỗ lực thoát ly hệ thống SWIFT – vốn được xem là công cụ gây áp lực địa chính trị của phương Tây.

Chi phí ẩn và sự suy giảm niềm tin

Trong viễn cảnh rất dài hạn, nếu một đồng tiền đủ sức thách thức USD xuất hiện, nhiều chuyên gia cho rằng đó có thể là nhân dân tệ của Trung Quốc.

Sức mạnh của Washington không chỉ nằm ở quân sự mà còn ở đặc quyền phát hành đồng tiền dự trữ thế giới. Mọi giao dịch bằng USD đều mang lại một loại "thuế vô hình" làm giàu cho nước Mỹ. Thế nhưng, khi Trung Quốc vươn lên trở thành đối tác thương mại hàng đầu của khu vực Nam bán cầu, việc duy trì vật ngang giá là đồng USD dần trở nên phi kinh tế.

Sự hoen gỉ của "ngai vàng" USD còn đến từ nội tại nước Mỹ. Khoản nợ công khổng lồ vượt ngưỡng 38 nghìn tỷ USD cùng những chính sách đối ngoại khó đoán định dưới thời Tổng thống Donald Trump đã đẩy các quốc gia vào lộ trình phòng thủ. Cơn sốt vàng toàn cầu chính là biểu hiện rõ nhất của sự xói mòn niềm tin vào đồng bạc xanh.

Rào cản của một lộ trình thoái trào chậm

Dù khát vọng đa cực hóa là có thật, việc lật đổ USD không thể diễn ra trong một sớm một chiều. Những rào cản về tính thanh khoản và hạ tầng công nghệ vẫn là bài toán hóc búa. Một quốc gia khó lòng sẵn sàng dự trữ những đồng tiền có độ rủi ro cao hoặc ít phổ biến chỉ để phục vụ mục tiêu chính trị. Hiện tại, nhân dân tệ dù tăng trưởng mạnh nhưng vẫn chiếm chưa đầy 10% thị phần thanh toán toàn cầu.

Washington chắc chắn không ngồi yên. Những khuôn khổ pháp lý như Đạo luật Genius cho stablecoin là nỗ lực nhằm số hóa và củng cố quyền lực của USD. Bốn trụ cột sức mạnh Mỹ: an ninh, tài chính, tri thức và sản xuất, vẫn đang bện chặt vào đồng tiền này.

Kết luận chung của các nhà phân tích là hiện không có mối đe dọa tức thì hay trung hạn nào đối với USD.

Kịch bản cho một trật tự mới

Giới quan sát nhận định USD sẽ không sụp đổ đột ngột mà đang bước vào một giai đoạn "suy giảm từ từ" – một quá trình có thể gây ra những hệ lụy sâu sắc hơn cả một cuộc khủng hoảng tức thời. Thế giới hiện nay không tìm kiếm một "kẻ thay thế" duy nhất cho USD, mà đang nỗ lực xây dựng một hệ sinh thái thanh toán đa dạng để giảm bớt sự lệ thuộc.

Ngai vàng của đồng USD có thể chưa mất, nhưng quyền năng định đoạt tuyệt đối của nó đối với vận mệnh kinh tế toàn cầu chắc chắn đã không còn như trước.