Tư duy "phải sở hữu" đang làm khó nhà ở xã hội?

Kinh nghiệm từ những quốc gia thành công chỉ ra rằng: Bản chất của nhà ở xã hội phải là một hạ tầng an sinh do Nhà nước làm chủ đạo để cho thuê, chứ không phải là sản phẩm thương mại hóa phân khúc thấp.

Nhu cầu nhà ở tại các đô thị ngày càng lớn, nhưng với nhiều người lao động thu nhập thấp, giấc mơ sở hữu căn hộ vẫn xa vời bởi áp lực tài chính, chi phí vay vốn và gánh nặng trả nợ kéo dài.

Trong khi đó, mô hình nhà ở xã hội tại Việt Nam hiện vẫn chủ yếu xoay quanh mục tiêu bán nhà. Điều này khiến không ít người dù thuộc diện hỗ trợ vẫn khó tiếp cận do không đủ tích lũy ban đầu hoặc thiếu khả năng trả góp lâu dài.

Theo nhiều chuyên gia bất động sản, thay vì chỉ tập trung bán căn hộ, Việt Nam cần chuyển mạnh sang phát triển nhà ở xã hội cho thuê hoặc thuê mua để tạo cơ hội an cư thực chất hơn cho người dân.

Theo TS, LS Đoàn Văn Bình, kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhà ở xã hội chỉ phát huy đúng vai trò an sinh khi được xem là chính sách dài hạn, thay vì giải pháp ngắn hạn thiên về sở hữu tài sản.

Nhiều quốc gia ưu tiên mô hình cho thuê

Tại New Zealand, nhà ở xã hội được định vị là mô hình cho thuê dành cho người khó tiếp cận thị trường thương mại. Nhà nước hỗ trợ trực tiếp tiền thuê thay vì dồn nguồn lực vào hỗ trợ mua nhà.

Cách làm này giúp người dân giảm áp lực tài chính ban đầu, tránh gánh nặng vay vốn kéo dài nhưng vẫn có nơi ở ổn định.

Singapore cũng là ví dụ đáng chú ý. Dù nổi tiếng với tỷ lệ sở hữu nhà cao, nền tảng của hệ thống nhà ở xã hội nước này vẫn dựa trên vai trò điều tiết mạnh của Nhà nước trong tạo lập quỹ nhà, hỗ trợ tín dụng dài hạn và tiết kiệm bắt buộc để người dân dễ tiếp cận hơn.

Trong khi đó, Brunei gắn nhà ở xã hội với việc làm và an sinh, còn Thái Lan triển khai chương trình cho thuê nhà dành cho nhóm yếu thế, người bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh, người thất nghiệp hay người thu nhập thấp.

Điểm chung của các mô hình thành công là xem nhà ở xã hội như một cấu phần của chính sách an sinh, chứ không đơn thuần là hoạt động bán nhà giá rẻ.

Việt Nam cần quỹ nhà ở xã hội cho thuê

Theo giới chuyên gia, chính sách hiện nay chủ yếu hỗ trợ doanh nghiệp phát triển dự án bán nhà thông qua miễn tiền sử dụng đất, ưu đãi thuế, hỗ trợ lãi suất và giới hạn lợi nhuận.

Tuy nhiên, đây phần lớn vẫn là hỗ trợ gián tiếp, trong khi Nhà nước chưa thực sự chủ động tạo lập một quỹ nhà ở xã hội thuộc sở hữu công để cho thuê dài hạn.

Theo tính toán của giới nghiên cứu bất động sản, giá trị ưu đãi Nhà nước dành cho mỗi dự án hiện tương đương khoảng 17-20% tổng mức đầu tư. Nếu chuyển một phần nguồn lực này sang phát triển quỹ nhà cho thuê, quy mô hỗ trợ có thể tạo ra hàng nghìn căn hộ ổn định cho người lao động.

Các chuyên gia cho rằng khi Nhà nước chủ động quỹ nhà ở xã hội cho thuê, nguồn cung sẽ ổn định hơn, chất lượng công trình dễ kiểm soát hơn và người lao động cũng giảm phụ thuộc vào các khu trọ tự phát thiếu an toàn.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng cần thúc đẩy phân khúc nhà ở vừa túi tiền, cải cách thủ tục và tích hợp chính sách nhà ở với giao thông, việc làm, giáo dục và y tế để hình thành các cộng đồng cư trú bền vững.

An cư không nhất thiết phải sở hữu

Giấc mơ nhà ở với người thu nhập thấp không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc sở hữu ngay một căn hộ.

Trong bối cảnh giá bất động sản liên tục neo cao, một quỹ nhà ở xã hội cho thuê ổn định, chi phí hợp lý và hạ tầng bảo đảm có thể trở thành lời giải thực tế hơn cho bài toán an cư dài hạn tại đô thị.