Tôn mạ Việt "vượt cửa ải" EU

Một lô tôn mạ kẽm nhúng nóng của Việt Nam vừa được giao dịch tại châu Âu quanh 890 USD/tấn CFR, nhưng để duy trì cánh cửa xuất khẩu, doanh nghiệp phải vượt qua đồng thời hạn ngạch, thuế ngoài quota và yêu cầu truy xuất nguồn thép ngày càng chặt.

EU đang chuyển từ cuộc chơi về giá sang cuộc chơi về nguồn gốc và tiêu chuẩn. Điều này có thể thu hẹp số doanh nghiệp Việt đủ năng lực giữ thị phần tại châu Âu.

Một giao dịch tôn mạ kẽm nhúng nóng (HDG) xuất xứ Việt Nam vừa được ghi nhận tại châu Âu ở mức khoảng 890 USD/tấn CFR, cao hơn đáng kể so với một số nguồn cung quanh 860 USD/tấn. Mức giá này đáng chú ý trong bối cảnh EU đồng thời siết hạn ngạch và tăng yêu cầu truy xuất nguồn gốc thép.

Từ ngày 1/7/2026, EU giới hạn lượng thép nhập khẩu miễn thuế ở mức 18,3 triệu tấn/năm. Trong đó, 9,15 triệu tấn dành cho các đối tác có hiệp định thương mại tự do với EU; phần vượt hạn ngạch chịu mức thuế 50%. Việt Nam có lợi thế từ EVFTA, nhưng lợi thế thuế quan chỉ phát huy nếu doanh nghiệp tiếp cận được quota phù hợp.

Từ 1/10, một lớp kiểm soát mới được áp dụng: nhà nhập khẩu phải khai báo quốc gia nơi thép được “melt and pour”, tức nơi thép hoặc sắt được nấu chảy và đúc thành trạng thái rắn đầu tiên. Mill Test Certificate phải thể hiện thông tin này cùng heat number. Nếu thiếu hồ sơ chứng minh, lô hàng có nguy cơ bị từ chối nhập khẩu.

Điều này làm thay đổi đáng kể lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp tôn mạ Việt Nam. Trước đây, giá bán và năng lực sản xuất là hai biến số quan trọng; nay, chuỗi nguyên liệu và khả năng truy xuất trở thành điều kiện để giữ thị trường.

Với doanh nghiệp có nhà máy đạt chuẩn HDG, hệ thống quản trị nguồn nguyên liệu rõ ràng và kinh nghiệm xuất khẩu sang EU, quy định mới có thể tạo lợi thế tương đối khi những nhà cung cấp yếu hơn bị loại khỏi cuộc chơi. Ngược lại, doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu đầu vào khó truy xuất sẽ phải đối mặt với chi phí tuân thủ cao hơn.

Đối với ngành tôn thép Việt Nam, mức giá 890 USD/tấn cũng cho thấy thị trường EU vẫn chấp nhận nguồn cung có chất lượng và đáp ứng yêu cầu. Nhưng biên lợi nhuận thực tế còn phụ thuộc vào giá nguyên liệu, chi phí logistics, quota và thuế phát sinh ngoài hạn ngạch.

Vì vậy, câu chuyện xuất khẩu tôn sang EU đang chuyển từ “bán được bao nhiêu” sang “đủ điều kiện bán bao nhiêu”. Khi cánh cửa quota hẹp hơn và hồ sơ nguồn gốc trở thành một phần của năng lực cạnh tranh, thị trường nhiều khả năng sẽ phân hóa mạnh giữa các nhà sản xuất.