Thủy sản Việt trước phép thử 12,5%

Nếu sắc lệnh thuế đại trà được thông qua, người tiêu dùng Mỹ sẽ là đối tượng đầu tiên hứng chịu làn sóng bão giá thực phẩm, trong khi sinh kế của hàng triệu nông dân miền Tây đứng trước nguy cơ chao đảo.

Trong văn bản gửi cơ quan chức năng liên quan đến cuộc điều tra theo Mục 301 của Hoa Kỳ, VASEP cho biết Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đang đề xuất áp thuế bổ sung 12,5% đối với hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, một số sản phẩm có thể được miễn trừ nếu Mỹ không tự sản xuất đủ, thiếu nguồn thay thế hoặc việc đánh thuế gây gián đoạn chuỗi cung ứng.

Từ đó, VASEP kiến nghị các nhóm thủy sản chủ lực như tôm, cá tra, cá ngừ, mực, bạch tuộc, cua ghẹ và nhuyễn thể được xem xét miễn trừ.

Không cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm nội địa Mỹ

Theo VASEP, Hoa Kỳ hiện là một trong những thị trường xuất khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch dao động 1,8-2,1 tỷ USD mỗi năm. Trong khi đó, thị trường Mỹ phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung nhập khẩu, chiếm khoảng 70-85% nhu cầu tiêu thụ.

Đối với mặt hàng tôm, sản xuất nội địa Mỹ chỉ đáp ứng khoảng 14% nhu cầu. Tôm Việt Nam chủ yếu là tôm nuôi nước ấm, đóng vai trò bổ sung nguồn cung ổn định cho thị trường này.

Với cá tra, đây là sản phẩm đặc thù của Việt Nam, khác biệt với các loài cá da trơn bản địa tại Mỹ. Hiện cá tra Việt Nam chiếm hơn 90% lượng cá da trơn nhập khẩu vào thị trường này.

Ở nhóm cá ngừ, Mỹ nhập khẩu khoảng 300.000 tấn mỗi năm, trong khi sản lượng nội địa chỉ đạt 16.000-18.000 tấn. Việt Nam hiện là một trong những nhà cung cấp cá ngừ đóng hộp lớn nhất cho Mỹ.

VASEP cũng khẳng định ngành thủy sản Việt Nam tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật lao động trong nước cũng như các công ước quốc tế về xóa bỏ lao động cưỡng bức. Các doanh nghiệp xuất khẩu thường xuyên trải qua quy trình kiểm toán độc lập và áp dụng nhiều bộ tiêu chuẩn quốc tế về lao động, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững.

Tác động lan rộng nếu thuế được áp dụng

Theo đánh giá của VASEP, nếu mức thuế bổ sung 12,5% được triển khai, tác động sẽ không chỉ dừng ở doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.

Trước hết, chi phí nhập khẩu của doanh nghiệp Mỹ sẽ tăng đáng kể, đặc biệt với các hợp đồng dài hạn đã ký kết. Trong bối cảnh biên lợi nhuận ngành thủy sản vốn không cao, doanh nghiệp Việt khó có khả năng hấp thụ toàn bộ phần chi phí phát sinh.

Áp lực này nhiều khả năng sẽ lan sang các nhà phân phối, hệ thống bán lẻ, nhà hàng và doanh nghiệp chế biến tại Mỹ. Hệ quả là giá bán tăng, nguồn cung biến động hoặc đơn hàng bị cắt giảm.

Người tiêu dùng Mỹ cũng có thể chịu tác động khi khả năng tiếp cận các mặt hàng thủy sản phổ thông, giàu dinh dưỡng và có giá hợp lý trở nên khó khăn hơn. Trong khi đó, việc áp thuế đại trà chưa chắc giải quyết được mục tiêu mà phía Mỹ đặt ra liên quan đến vấn đề lao động cưỡng bức.

Tại Việt Nam, nguy cơ lớn nhất nằm ở việc làm và sinh kế của hàng triệu lao động trong các lĩnh vực nuôi trồng, khai thác, thu mua, chế biến, logistics và dịch vụ phụ trợ, đặc biệt tại các tỉnh ven biển và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Nếu chính sách thuế mới được thông qua, ngành thủy sản Việt Nam sẽ phải đối mặt với một trong những thách thức lớn nhất trong nhiều năm qua, trong bối cảnh xuất khẩu vẫn đang nỗ lực phục hồi và mở rộng thị phần tại các thị trường trọng điểm.