Thuế quan toàn cầu của Mỹ: Thách thức lớn, phép thử thật cho kinh tế Việt Nam

Quyết định kích hoạt "vũ khí ngủ quên" Điều 122 của Nhà Trắng không chỉ là một cú sốc bảo hộ mậu dịch, mà còn là một cuộc đại tái cấu trúc trật tự thương mại toàn cầu. Trong kịch bản đầy biến động đó, Việt Nam đang đứng trước bài kiểm tra khắc nghiệt để chuyển mình từ "trạm trung chuyển" thành "cứ điểm chất lượng".

Việc Mỹ kích hoạt thuế quan toàn cầu 10% không chỉ làm rung chuyển trật tự thương mại quốc tế, mà còn mở ra một cuộc sàng lọc khốc liệt, nơi những nền kinh tế có nội lực, độ mở cao và khả năng thích ứng như Việt Nam đứng trước cả rủi ro lẫn cơ hội tái định vị.

Chỉ chưa đầy 48 giờ sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các biện pháp thuế đối ứng sâu rộng dựa trên Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), Tổng thống Donald Trump đã tung ra một nước cờ gây chấn động toàn cầu. Bằng việc viện dẫn Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 – một công cụ pháp lý hiếm khi được kích hoạt – Nhà Trắng chính thức áp mức thuế quan toàn cầu 15% lên hầu hết hàng hóa nhập khẩu, có hiệu lực từ ngày 24/2/2026.

Thuế quan toàn cầu của Mỹ: Thách thức lớn, phép thử thật cho kinh tế Việt Nam

Tổng thống Donald Trump đã kích hoạt mức thuế quan toàn cầu lên mức 10% ngay trong hôm qua.

Cơn địa chấn thương mại lan rộng

Theo thiết kế ban đầu, Điều 122 cho phép Tổng thống Mỹ áp thuế tối đa 15% trong thời hạn 150 ngày nhằm xử lý tình trạng thâm hụt cán cân thanh toán nghiêm trọng. Dù từng được công bố ở mức 10%, chính quyền Washington đã nhanh chóng đẩy thuế lên ngưỡng kịch trần, thể hiện lập trường cứng rắn sau phán quyết của Tòa án Tối cao.

Giới phân tích từ ING Think nhận định, lớp thuế “cào bằng” này không đơn thuần là biện pháp ngắn hạn mà còn là nền tảng cho một cấu trúc bảo hộ khắc nghiệt hơn. Khi mọi đối tác đều chịu chung một mức thuế, dư địa né tránh thông qua nước thứ ba hay tận dụng chênh lệch xuất xứ gần như bị triệt tiêu.

Với kinh tế Mỹ, tác động mang tính hai mặt rõ rệt. Ở chiều tích cực, thuế quan giúp bảo vệ các ngành sản xuất chiến lược và tạo nguồn thu ngân sách tức thời. Nhưng mặt trái là chi phí đầu vào và giá tiêu dùng leo thang. Phân tích của Yale Budget Lab cho thấy, mức thuế này có thể đẩy lạm phát Mỹ tăng thêm 1–2 điểm phần trăm và kéo giảm GDP từ 0,5–1% nếu kéo dài quá thời hạn 150 ngày.

Trên bình diện toàn cầu, cú sốc lần này khác hẳn cuộc chiến thương mại 2018–2019 vốn tập trung vào Trung Quốc. Phạm vi áp dụng gần như toàn cầu khiến mọi nền kinh tế đều chịu tác động. Trung Quốc đứng trước nguy cơ xuất khẩu sang Mỹ sụt giảm mạnh, trong khi Liên minh châu Âu và nhiều nền kinh tế châu Á dù có cơ hội giành thị phần thay thế, vẫn khó tránh khỏi tác động tiêu cực từ nhu cầu suy yếu và chuỗi cung ứng gián đoạn. International Monetary Fund thậm chí cảnh báo GDP toàn cầu có thể giảm gần 1% nếu căng thẳng thương mại leo thang.

Áp lực dồn lên Fed và dòng vốn toàn cầu

Một rủi ro then chốt khác nằm ở chính sách tiền tệ Mỹ. Thuế quan toàn cầu khiến giá hàng nhập khẩu tăng mạnh, đe dọa thổi bùng lạm phát vốn mới hạ nhiệt. Nếu chỉ số PCE vượt ngưỡng 3,5%, Federal Reserve sẽ khó triển khai lộ trình hạ lãi suất, thậm chí có thể buộc phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn.

Lãi suất cao kéo dài sẽ hút dòng vốn quay trở lại Mỹ, đẩy đồng USD lên giá và tạo sức ép lớn lên các nền kinh tế mới nổi thông qua chi phí nợ ngoại tệ và áp lực tỷ giá – một vòng xoáy rủi ro không dễ hóa giải.

“Lửa thử vàng” với kinh tế Việt Nam

Ở góc nhìn lạc quan, cú sốc thuế quan cũng là chất xúc tác buộc các doanh nghiệp Việt Nam phải tái cấu trúc và thích ứng.

Với một nền kinh tế định hướng xuất khẩu như Việt Nam, cú sốc thuế quan toàn cầu thoạt nhìn là bất lợi. Tuy nhiên, xét sâu hơn, đây lại là quá trình tái lập trật tự thương mại mang tính sàng lọc cao. Khi mọi hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ cùng chịu chung một mức thuế, lợi thế dựa trên chênh lệch thuế quan hay “đi đường vòng” xuất xứ gần như bị xóa bỏ. Tất cả quay về cùng một vạch xuất phát.

Trong bối cảnh đó, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam không còn nằm ở chi phí lao động rẻ, mà ở chất lượng sản phẩm, độ tin cậy của chuỗi cung ứng và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ESG. Thuế quan toàn cầu buộc doanh nghiệp Việt Nam phải chuyển dịch từ tư duy gia công số lượng sang chiến lược tạo giá trị, xây dựng thương hiệu và nâng cấp năng lực sản xuất.

Đáng chú ý, mức thuế 10% hiện tại vẫn thấp hơn nhiều kịch bản thuế đối ứng trước đây, qua đó phần nào giảm áp lực cho các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, thủy sản, đồ gỗ. Các lĩnh vực hưởng lợi gián tiếp như bất động sản khu công nghiệp, logistics và vận tải hàng hóa cũng có thêm dư địa tăng trưởng.

Ở góc độ dòng vốn, thực tế năm 2025 cho thấy FDI vào Việt Nam không hề chững lại như lo ngại. Các tập đoàn đa quốc gia không xem Việt Nam chỉ là điểm trung chuyển né thuế, mà là cứ điểm sản xuất dài hạn nhờ môi trường vĩ mô ổn định, lực lượng lao động trẻ và hệ sinh thái công nghiệp ngày càng hoàn thiện. Thuế quan toàn cầu của Mỹ, thay vì cản trở, thậm chí còn củng cố luận điểm “cắm rễ” tại những nền kinh tế có nền tảng vững như Việt Nam là chiến lược phòng thủ tối ưu.

Sau cùng, cú sốc thuế quan 15% không đơn thuần là rủi ro, mà là phép thử toàn diện đối với năng lực điều hành vĩ mô và sức đề kháng của doanh nghiệp Việt Nam. Đây cũng là hồi còi mở màn cho một cuộc đua mới, nơi cơ hội chỉ dành cho những chủ thể đủ nhanh nhạy để thích ứng và đủ bản lĩnh để tạo ra giá trị không thể thay thế.