Thuế hộ kinh doanh: Vì sao con số 2 tỷ đồng/năm vẫn chưa thuyết phục?

Đề xuất nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế đối với hộ kinh doanh lên 2 tỷ đồng/năm đang thu hút nhiều ý kiến trái chiều, từ thực tế buôn bán của tiểu thương cho đến phân tích của chuyên gia chính sách thuế. Vấn đề không chỉ nằm ở con số, mà còn ở cách thiết kế hệ thống thuế sao cho phù hợp với đặc thù kinh doanh nhỏ lẻ tại Việt Nam.

“2 tỷ đồng/năm không phải là lớn”

Theo dự thảo và các thảo luận gần đây, mức doanh thu 2 tỷ đồng/năm (tương đương khoảng 166 triệu đồng/tháng) được kỳ vọng giúp giảm số lượng hộ kinh doanh phải nộp thuế, qua đó giảm gánh nặng tuân thủ.

Tuy nhiên, nhiều tiểu thương cho rằng con số này chưa phản ánh đúng thực tế kinh doanh.

Bà Thái Trang, tiểu thương chợ An Đông (TP.HCM) với hơn 30 năm buôn bán, cho biết nếu chia bình quân, doanh thu 2 tỷ đồng/năm tương đương khoảng 5,5 triệu đồng/ngày – mức không cao đối với nhiều mặt hàng.

Bà dẫn chứng:

Một thùng bia giá hơn 400.000 đồng, nhưng lãi chỉ khoảng 20.000–30.000 đồng
Một hộp sữa trẻ em giá 700.000–800.000 đồng, lợi nhuận chỉ khoảng 50.000 đồng

“Doanh thu nhìn thì lớn nhưng lợi nhuận rất mỏng. Trừ chi phí điện nước, thuê mặt bằng, sinh hoạt gia đình, nhiều hộ gần như không còn bao nhiêu. Nếu tính thuế theo doanh thu cứng thì rất thiệt cho tiểu thương,” bà nói.

Áp lực từ chi phí và thủ tục

Không chỉ vấn đề lợi nhuận thấp, nhiều hộ kinh doanh còn gặp khó khăn với quy định hóa đơn, chứng từ.

Bà Minh Thy, chủ hộ kinh doanh tại phường Xuân Hòa, cho biết việc đổi trả hàng hóa thường xuyên nhưng thủ tục xử lý phức tạp, đặc biệt với những giao dịch cũ. Việc truy xuất hóa đơn, lập biên bản đối chiếu đầy đủ chữ ký đôi khi rất khó thực hiện.

Nếu sai sót trong quy trình, hộ kinh doanh có thể bị tính thuế trùng cho cùng một mặt hàng, gây thiệt hại trực tiếp. “Có người làm không nổi thì muốn bỏ nghề,” bà chia sẻ.

Từ thực tế này, nhiều tiểu thương đề xuất cho phép lựa chọn linh hoạt: Tính thuế theo doanh thu, hoặc tính theo lợi nhuận sau khi trừ chi phí.

Theo họ, chỉ khi chính sách phản ánh đúng đặc thù “lãi mỏng” mới đảm bảo công bằng.

Chuyên gia: 2 tỷ đồng là mức tương đối hợp lý

Ở góc độ chuyên gia, luật sư Trần Xoa cho rằng việc nâng ngưỡng lên 2 tỷ đồng/năm là tín hiệu tích cực, phản ánh xu hướng điều chỉnh chính sách theo thực tế.

Ông phân tích, mức này có thể được đối chiếu với thu nhập từ khu vực làm công ăn lương. Hiện mức giảm trừ gia cảnh cho thuế thu nhập cá nhân cho phép người có thu nhập khoảng 20 triệu đồng/tháng chưa phải nộp thuế.

Nếu một hộ kinh doanh có biên lợi nhuận khoảng 10%, để đạt thu nhập tương đương 20 triệu đồng/tháng, doanh thu cần khoảng 200 triệu đồng/tháng, tương đương 2,4 tỷ đồng/năm.

“Vì vậy, ngưỡng 2 tỷ đồng là khá sát thực tế,” ông Xoa nhận định.

Ông cũng nhấn mạnh nguyên tắc điều chỉnh ngưỡng thuế phải gắn với biến động kinh tế: lạm phát, giá cả và thu nhập chung trong xã hội.

Cần tránh bất cân xứng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp

Bên cạnh thuế thu nhập cá nhân, nhiều chuyên gia lưu ý cần xem xét kỹ thuế giá trị gia tăng (VAT) khi áp dụng chính sách mới.

Nếu hộ kinh doanh có doanh thu lớn nhưng không chịu VAT, trong khi doanh nghiệp vẫn phải thực hiện nghĩa vụ này, có thể tạo ra chênh lệch về giá bán và cạnh tranh không công bằng trên thị trường.

Điều này cũng có thể ảnh hưởng đến xu hướng chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp – một mục tiêu quan trọng trong cải cách kinh tế.

Bài toán không chỉ là con số

Các ý kiến cho thấy việc nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế lên 2 tỷ đồng không đơn thuần là điều chỉnh kỹ thuật, mà là bài toán cân bằng giữa: Công bằng thuế, khả năng quản lý, thực tế kinh doanh nhỏ lẻ và định hướng phát triển khu vực hộ kinh doanh.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang thay đổi nhanh, nhiều chuyên gia cho rằng chính sách thuế cần linh hoạt hơn, thay vì áp dụng những “ngưỡng cứng” dễ tạo áp lực cho nhóm kinh doanh nhỏ.