Thuế chồng thuế, thủy sản gặp "sóng lớn"

Thuế bổ sung 12,5% theo Mục 301 vừa có hiệu lực, trong khi Mỹ tiếp tục xem xét cơ chế hạn ngạch và thuế suất lên tới 200% với một số mặt hàng thủy sản. Các rào cản thương mại ngày càng dày đặc đang buộc doanh nghiệp Việt phải thay đổi chiến lược để giữ thị phần tại thị trường xuất khẩu lớn nhất.

Không chỉ chịu sức ép từ thuế quan, ngành thủy sản còn đối mặt với yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và chuỗi cung ứng. Theo VASEP, lợi thế cạnh tranh bằng giá đang thu hẹp, khiến giá trị gia tăng trở thành yếu tố quyết định trong giai đoạn tới.

Thuế chồng thuế, thủy sản gặp "sóng lớn"

Kể từ 24/7/2026, tôm, cá tra, cá ngừ, mực và các sản phẩm chế biến phải chịu thêm 12,5% thuế khi nhập khẩu vào Mỹ. Tuy nhiên, mức thuế này không áp dụng đều cho tất cả các quốc gia. Trong khi Việt Nam chịu 12,5%, các đối thủ cạnh tranh như Ấn Độ, Ecuador và Indonesia chỉ chịu 10%. Khoảng chênh lệch 2,5 điểm phần trăm có thể đủ để nhà nhập khẩu chuyển đơn hàng sang nguồn cung khác, đặc biệt khi biên lợi nhuận ngành ngày càng mỏng. Áp lực còn lớn hơn vì tôm Việt Nam có thể phải gánh thêm thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp.

Dự luật Khôi phục thị trường nội địa năm 2026 của Hoa Kỳ đề xuất hạn ngạch nhập khẩu tôm từ Việt Nam là gần 58.900 tấn mỗi năm. Lượng hàng vượt hạn ngạch sẽ chịu thuế 40% theo trị giá. Với cá tra, tình hình còn nghiêm trọng hơn: hạn ngạch phi lê cá da trơn đông lạnh là 84.000 tấn mỗi năm, nhưng ngay cả hàng nằm trong hạn ngạch cũng phải chịu thuế 50%, trong khi phần vượt chịu thuế tới 200%. Phi lê cá tra đông lạnh chiếm tới 92,8-98,1% kim ngạch xuất khẩu cá tra sang Mỹ giai đoạn 2023-2025, khiến mức thuế 50% gần như triệt tiêu khả năng cạnh tranh.

Trước mắt, doanh nghiệp cần rà soát mã HTSUS, thời điểm nhập khẩu, điều kiện giao hàng và thống nhất phương án xử lý với nhà nhập khẩu. Trao đổi sớm với tư vấn hải quan tại Mỹ sẽ giúp hạn chế rủi ro. Dài hạn, ngành thủy sản cần coi đây là thời điểm tái định vị năng lực cạnh tranh thay vì chỉ ứng phó từng rào cản. Giữ được thị phần tại Mỹ phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực tạo giá trị gia tăng từ chế biến sâu, xây dựng thương hiệu đến đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản (Vasep) kiến nghị Bộ Công Thương chủ trì phối hợp với các bộ liên quan để tăng cường vận động với Hoa Kỳ. Trọng tâm là ngoại giao cấp Chính phủ, ngoại giao nghị viện và làm việc với các cơ quan hành pháp và ủy ban của Quốc hội Mỹ. Mục tiêu là đưa tôm và phi lê cá tra Việt Nam ra khỏi phạm vi áp dụng cơ chế hạn ngạch thuế quan. Song song đó là cung cấp dữ liệu và lập luận để bảo vệ lợi ích chính đáng của ngành.