Thị trường vàng: Liệu có đang "bóp" thay vì "bình ổn" giá?

Khái niệm "bình ổn thị trường vàng" cần được định nghĩa lại một cách nghiêm túc. PGS.TS Ngô Trí Long khẳng định, ổn định thực chất nằm ở việc đảm bảo thị trường vận hành trôi chảy, công bằng, loại bỏ tận gốc tình trạng độc quyền, thay vì cố tình can thiệp để bóp méo hay "bóp giá".

Giá vàng thế giới trong 10 tháng đầu năm 2025 đã tăng tới 56%, mức tăng mạnh nhất trong gần hai thập kỷ. Ông Huỳnh Minh Tuấn, Nhà sáng lập FIDT, chỉ ra ba động lực chính: chính sách hạ lãi suất chậm chạp của FED (khiến vàng là kênh trú ẩn an toàn), rủi ro kinh tế toàn cầu gia tăng, và việc các Ngân hàng Trung ương (đặc biệt Trung Quốc, Ấn Độ) tăng mạnh mua ròng, đẩy nhu cầu lên mức kỷ lục.

Đà tăng chóng mặt này càng làm nổi bật những vấn đề tồn tại trên thị trường vàng trong nước.

Thách thức lớn nhất: Chênh lệch giá và độc quyền

Chuyên gia Ngô Trí Long phân tích, vấn đề "đau đầu nhất" của cơ quan quản lý hiện nay là mức chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới lên tới 10-11%, trong khi các nước trong khu vực như Thái Lan, Malaysia chỉ 0,5%.

Ông Long cảnh báo: "Ổn định thị trường vàng không phải là ‘ép’ giá vàng xuống, mà làm sao để thị trường vận hành minh bạch, liên thông và không bị méo mó bởi độc quyền hay đầu cơ." Mức chênh lệch quá lớn kéo theo hệ quả nghiêm trọng: buôn lậu, thất thoát ngoại tệ và nguồn thu thuế, làm méo mó cạnh tranh.

Nghị định 232 và Giải pháp "giải khát" thị trường

Việc ban hành Nghị định 232/2025/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng được ông Ngô Trí Long đánh giá là bước đi đúng hướng, nhưng cần linh hoạt hơn.

Ông Long lo ngại việc quy định vốn điều lệ quá cao đối với doanh nghiệp kinh doanh vàng có thể vô tình tạo ra độc quyền nhóm mới, bởi yêu cầu vốn lên tới hàng nghìn tỷ trong khi quốc tế chỉ từ 50 đến 200 triệu USD. Điều này sẽ khiến thị trường lại méo mó.

Đồng quan điểm, ông Huỳnh Minh Tuấn cho rằng, việc bỏ độc quyền vàng miếng và vận hành mô hình sàn vàng trong năm 2026 là bước ngoặt hợp lý. Mục tiêu là minh bạch hóa dữ liệu, hỗ trợ hoạch định chính sách, kiểm soát hoạt động mua bán bất thường, ngăn chặn rửa tiền và đầu cơ.

Bà Chu Phương, Chuyên gia thị trường kim loại quý, nhận định Nghị định 232 khi triển khai sẽ phần nào "giải cơn khát" cho thị trường. Bà cho rằng, nếu sàn vàng và các sản phẩm phái sinh được triển khai sớm, Việt Nam sẽ có cơ hội tốt để tăng nguồn tín dụng, hạn chế chảy máu ngoại tệ và thu thêm thuế từ giao dịch phái sinh.

Kiểm soát tỷ giá khi nhập khẩu vàng

Về lo ngại nhập khẩu vàng phục vụ sàn giao dịch sẽ gây áp lực lên tỷ giá, TS Phạm Đức Anh (Học viện Ngân hàng) cho rằng rủi ro này là có thật nhưng hoàn toàn kiểm soát được. Ông đề xuất:

Việt Nam cần triển khai nhập khẩu vàng có kiểm soát, chỉ cấp phép cho một số doanh nghiệp uy tín với khối lượng phù hợp.

Khuyến khích doanh nghiệp nhập khẩu sử dụng các công cụ tài chính như hợp đồng tương lai ngoại tệ để cố định tỷ giá.

Kêu gọi người dân tham gia các kênh đầu tư thay thế như trái phiếu doanh nghiệp hay Quỹ ETF để giảm nhu cầu mua vàng vật chất.

Theo ông Ngô Trí Long, điều hành thị trường vàng không thể làm trong ngày một ngày hai, cần tiến từng bước từ vàng vật chất đến vàng tài khoản và vàng phái sinh. Ông chốt lại: "Quan trọng nhất, phải minh bạch, cạnh tranh công bằng và đừng nhầm lẫn giữa ‘ổn định giá’ với ‘bóp giá’”.

Cảnh báo cho nhà đầu tư mới

Bà Chu Phương cảnh báo, biến động của thị trường vàng gần đây là quá lớn (ví dụ: các Quỹ toàn cầu mua 59 tấn vàng trong 4 ngày khiến giá lập đỉnh, nhưng sau đó giá SJC giảm tới 5 triệu đồng/lượng chỉ trong một buổi sáng).

Sự biến động này khiến nhà đầu tư mới dễ hoảng sợ, đặc biệt khi phải chấp nhận mức lỗ ngay lập tức từ chênh lệch giá mua - bán lớn (3 triệu đồng/lượng nếu mua ở 150 triệu đồng/lượng). Bà Phương kết luận, những nhà đầu tư mới nếu kỳ vọng lợi nhuận 50-60% như trước đây sẽ dễ bị "sốc", bởi thị trường hiện đã khác biệt rất nhiều.