Thế giới phân cực và "phép thử" 2026

Căng thẳng quân sự tại Iran không chỉ là cú sốc năng lượng đơn thuần mà còn là chỉ dấu cho một thế giới ngày càng phân cực. Trong bối cảnh địa chính trị đầy biến động của năm 2026, triển vọng kinh tế và thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước những kịch bản mang tính quyết định.

Căng thẳng tại Iran trong những tuần gần đây là biểu hiện rõ ràng của một thế giới đang ngày càng phân cực. Sự cạnh tranh giữa các cường quốc không còn dừng ở thương mại hay tiền tệ mà có xu hướng mở rộng sang các cuộc đối đầu quân sự trực tiếp hoặc gián tiếp.

Cuộc xung đột bùng phát cuối tháng 2/2026 sau chiến dịch không kích quy mô lớn của Mỹ và Israel đã nhanh chóng làm rung chuyển thị trường năng lượng. Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới – đối mặt với nguy cơ gián đoạn, trong khi nhiều cơ sở dầu khí của Iran bị tấn công, khiến nguồn cung toàn cầu trở nên mong manh hơn.

Những biến động này cho thấy căng thẳng giữa các cường quốc đang bước sang giai đoạn mới. Nếu không phải chiến tranh quân sự, các xung đột cũng có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức khác như chiến tranh thương mại hay chiến tranh tiền tệ – những yếu tố từng gây biến động mạnh cho kinh tế thế giới trong những năm gần đây.

Hai kịch bản cho kinh tế và thị trường Việt Nam

Trong bối cảnh hiện nay, triển vọng kinh tế và thị trường chứng khoán Việt Nam năm 2026 phần lớn phụ thuộc vào diễn biến của cuộc xung đột.

Kịch bản tích cực nhất là căng thẳng sớm hạ nhiệt nhờ các nỗ lực ngoại giao. Khi đó, sự gián đoạn tại eo biển Hormuz chỉ mang tính tạm thời, nguồn cung năng lượng nhanh chóng ổn định trở lại và thị trường toàn cầu dần lấy lại trạng thái cân bằng.

Đối với Việt Nam, tác động khi đó chủ yếu là cú sốc tâm lý ngắn hạn. Thị trường chứng khoán có thể biến động trong thời gian ngắn nhưng sẽ sớm quay lại quỹ đạo dựa trên nền tảng kinh tế trong nước. Áp lực lên tỷ giá USD/VND – vốn tăng khoảng 1,5% từ cuối tháng 2 – cũng có thể giảm khi đồng USD hạ nhiệt. Nguy cơ lạm phát từ chi phí nhập khẩu tăng theo đó được kiểm soát, giúp chính sách tiền tệ tiếp tục duy trì định hướng hỗ trợ tăng trưởng.

Tuy nhiên, nếu xung đột kéo dài và leo thang, tình hình sẽ phức tạp hơn nhiều. Giá dầu Brent có thể vượt mốc 100 USD/thùng, tái hiện cú sốc năng lượng từng xảy ra trong năm 2022.

Đối với Việt Nam – một nền kinh tế có độ mở lớn và phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu – tác động sẽ rất đáng kể. Giá xăng dầu tăng kéo theo chi phí vận tải và giá nguyên liệu đầu vào leo thang, gây áp lực lên lạm phát. Khi đó, cơ quan điều hành tiền tệ có thể phải cân nhắc thắt chặt chính sách và tăng lãi suất để kiểm soát giá cả, đồng nghĩa với việc chấp nhận đánh đổi một phần tốc độ tăng trưởng kinh tế.

Trong bối cảnh bất ổn, đồng USD thường trở thành nơi trú ẩn an toàn, khiến áp lực lên tỷ giá gia tăng. Việc can thiệp thị trường ngoại hối bằng dự trữ ngoại tệ có thể trở thành biện pháp cần thiết nhưng cũng không thể kéo dài mãi.

Ngoài ra, nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường xuất khẩu lớn như Mỹ và châu Âu có thể suy yếu nếu kinh tế toàn cầu chững lại. Điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các ngành sản xuất trong nước và thị trường lao động.

Với thị trường chứng khoán, kịch bản này có thể dẫn đến một chu kỳ điều chỉnh sâu, tương tự giai đoạn biến động mạnh của năm 2022.

Năm 2026: Thách thức đan xen cơ hội

Ngay cả khi không có xung đột tại Iran, năm 2026 vẫn được dự báo là một năm nhiều thách thức đối với kinh tế toàn cầu. Mặt bằng lãi suất đã rời khỏi vùng đáy, dòng tiền rẻ không còn dồi dào, trong khi các rủi ro địa chính trị tiếp tục xuất hiện.

Tuy vậy, trong bối cảnh thế giới phân cực, Việt Nam lại có những cơ hội nhất định. Chính sách đối ngoại cân bằng giúp Việt Nam duy trì quan hệ với nhiều đối tác lớn mà không bị cuốn vào các liên minh đối đầu, tạo lợi thế trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt.

Bên cạnh đó, làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang dịch chuyển về Đông Nam Á cũng mở ra cơ hội thu hút đầu tư và mở rộng sản xuất. Với cách tiếp cận ngoại giao linh hoạt, Việt Nam có thể đón nhận dòng dịch chuyển này mà không rơi vào các tranh chấp thương mại lớn.

Việc xây dựng các trung tâm tài chính quốc tế trong nước cũng được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam nâng cao vị thế trên bản đồ tài chính khu vực. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, các nhà đầu tư vẫn cần duy trì sự thận trọng, theo dõi sát các biến động vĩ mô và phân bổ danh mục hợp lý.

Thị trường có thể còn nhiều biến động, nhưng về dài hạn, nền tảng kinh tế ổn định cùng những cơ hội từ sự thay đổi của trật tự toàn cầu vẫn tạo ra dư địa tăng trưởng đáng kể cho Việt Nam.