Thấp thỏm chỗ ở khi xử lý 12 dự án của Tập đoàn Mường Thanh

Hàng nghìn người có nhà thuộc dự án sai phạm thấp thỏm trước nỗi lo chỗ ở, không biết tài sản tích lũy cả đời sẽ ra sao?

HĐND thành phố Hà Nội vừa thông qua cơ chế đặc thù để xử lý những tồn tại ở 12 dự án liên quan đến Tập đoàn Mường Thanh. Đây là bước đi cho thấy quyết tâm của chính quyền khi đối diện với một bài toán đặc biệt phức tạp, kéo dài qua nhiều năm, nhiều giai đoạn quản lý. Thành phố đã áp dụng cơ chế đặc thù, xác định nguyên tắc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người mua nhà, không để những người dân không có lỗi phải gánh chịu thiệt hại do sai phạm của chủ đầu tư.

Tuy nhiên, nhìn vào những phương án xử lý đặt ra, có thể thấy từ việc xác lập nguyên tắc đến bảo đảm nguyên tắc ấy được thực hiện đầy đủ trong thực tế vẫn còn một khoảng cách rất lớn, đòi hỏi sự tính toán hết sức thận trọng. Bởi một quyết sách có thể đúng về mục tiêu, nhưng nếu phương án thực hiện thiếu những điều kiện bảo đảm chắc chắn, chính những người dân mà chính sách hướng tới bảo vệ lại có nguy cơ trở thành đối tượng phải gánh chịu những tổn thất lớn nhất.

Sự thận trọng ấy càng trở nên cần thiết khi nhìn lại quy mô và tính chất của những tồn tại phải giải quyết. Tại 12 dự án này, số căn hộ thực tế lên tới 24.943 căn, trong khi số căn hộ theo quy hoạch hoặc giấy phép xây dựng chỉ là 6.759 căn, với hàng vạn cư dân đang sinh sống.

Nếu những chi phí kỹ thuật và kinh tế còn có thể tính toán, dự báo thì những hệ lụy đối với đời sống con người lại phức tạp hơn rất nhiều. Bởi những tòa chung cư sai phạm không phải các khối bê tông vô tri. Đằng sau hàng nghìn ô cửa sổ là những gia đình đã dành dụm, chắt chiu, thậm chí vay mượn suốt nhiều năm để có một nơi an cư. Đối với họ, căn hộ không đơn thuần là tài sản có thể quy đổi thành tiền, mà còn là thành quả lao động của cả đời người, là nơi con cái trưởng thành và là chỗ dựa cho những năm tháng tuổi già.

Khi hàng nghìn người phải thấp thỏm trước nguy cơ chỗ ở, không biết tài sản tích lũy cả đời sẽ được giải quyết ra sao, thì chính sự bất định ấy đã trở thành một tổn thương. Một đô thị có thể phải loại bỏ những công trình không còn phù hợp để tái thiết không gian phát triển, nhưng không thể mặc nhiên chuyển những tổn thất của quá trình ấy thành thiệt hại của những người không gây ra sai phạm.

Điều khiến các hộ dân trăn trở nhất lúc này không hẳn là quyết tâm của nhà chức trách, mà là khả năng hiện thực hóa những cam kết bảo vệ quyền lợi trong quá trình thực thi. Nghị quyết của thành phố đã xác định trách nhiệm bồi thường, khắc phục hậu quả thuộc về chủ đầu tư. Thế nhưng, từ việc xác lập nghĩa vụ trên văn bản đến khả năng buộc doanh nghiệp thực sự thực hiện đầy đủ nghĩa vụ vẫn là khoảng cách rất lớn trong thực tiễn triển khai. Vấn đề không chỉ là xác định chủ đầu tư phải bồi thường bao nhiêu, mà còn là năng lực tài chính thực tế để thực hiện nghĩa vụ ấy.

Nếu nguồn tài sản có thể xử lý không đủ để bồi thường thỏa đáng theo giá thị trường thì phương án tiếp theo là gì? Nếu quá trình cưỡng chế, định giá và xử lý tài sản phát sinh tranh chấp hoặc kéo dài, quyền lợi của người dân sẽ được bảo đảm bằng cách nào? Và nếu khoản tiền bồi thường không đủ để người dân có được nơi ở với điều kiện sinh sống tương đương, thì tác động thực tế đến cuộc sống của họ sẽ được giải quyết ra sao?

Với người dân, giải pháp chỉ thực sự có ý nghĩa khi khoản bồi thường ấy có thể nhận được, chỗ ở mới có thể ổn định và cuộc sống không bị đẩy vào một chuỗi bất định khác.