Thanh tra Chính phủ kiến nghị công khai giá bán xăng dầu toàn hệ thống

Sau khi phát hiện hàng loạt sai phạm, trong đó có 7 vụ việc dấu hiệu hình sự, Thanh tra Chính phủ kiến nghị công khai giá bán, tổ chức lại hệ thống phân phối xăng dầu.

Đề xuất được nêu trong kết luận thanh tra chuyên đề diện rộng về hoạt động kinh doanh xăng dầu, sau khi kiểm tra 260 doanh nghiệp, gồm 23 thương nhân đầu mối và 237 thương nhân phân phối.

Theo kết luận, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng cơ chế bắt buộc ứng dụng công nghệ thông tin để công khai, cập nhật giá bán xăng dầu trong toàn hệ thống, từ thương nhân đầu mối đến cửa hàng bán lẻ. Việc này nhằm minh bạch giá bán và bảo đảm quyền lựa chọn của người tiêu dùng.

Cơ quan thanh tra cũng đề xuất cho phép các đại lý, cửa hàng bán lẻ được mua xăng dầu từ nhiều thương nhân đầu mối nhằm tăng cạnh tranh, bảo đảm nguồn cung với giá phù hợp.

Về cơ chế định giá, Thanh tra Chính phủ kiến nghị xây dựng cơ chế giá xăng dầu vận hành theo thị trường, có sự quản lý của Nhà nước; nghiên cứu bãi bỏ cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở.

Theo hướng này, thương nhân đầu mối chủ động tạo nguồn và công bố giá bán trên cơ sở giá thị trường quốc tế cùng các yếu tố chi phí thuộc phạm vi quản lý của Nhà nước.

Một kiến nghị khác là hạn chế tối đa hoặc chỉ duy trì số ít thương nhân phân phối tại những địa bàn kinh tế cần thiết. Việc sắp xếp lại hệ thống phân phối nhằm giảm chi phí trung gian, tập trung nguồn lực cho thương nhân đầu mối và mạng lưới đại lý, cửa hàng bán lẻ.

Thanh tra Chính phủ đồng thời kiến nghị nghiên cứu chấm dứt cơ chế Quỹ Bình ổn giá xăng dầu hiện hành, thay bằng các công cụ điều tiết khác như dự trữ quốc gia, dự trữ bắt buộc tại thương nhân đầu mối và chính sách thuế.

Những kiến nghị trên được đưa ra sau khi Thanh tra Chính phủ phát hiện hoạt động mua bán xăng dầu giữa các doanh nghiệp diễn ra phổ biến, làm tăng đáng kể chi phí ở khâu trung gian.

97% doanh nghiệp được thanh tra có hoạt động mua bán xăng dầu qua lại

Theo kết luận, 253 trong số 260 doanh nghiệp được kiểm tra, tương đương 97%, có hoạt động mua bán ngang. Đây là hình thức mua bán xăng dầu giữa các thương nhân đầu mối với nhau, giữa thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối, đặc biệt phổ biến giữa các thương nhân phân phối.

Tổng cộng, cơ quan thanh tra ghi nhận gần 7.760 giao dịch mua bán ngang, với khoảng 34 tỷ lít xăng dầu, trị giá 573.777 tỷ đồng.

Để hình dung quy mô, 34 tỷ lít tương đương lượng xăng dầu cả nước tiêu thụ trong khoảng 1-1,5 năm. Tuy nhiên, đây là tổng lượng xăng dầu được ghi nhận qua các giao dịch giữa doanh nghiệp, không phải lượng tiêu thụ thực tế; một lượng hàng có thể được mua bán qua nhiều khâu.

Thanh tra xác định hoạt động mua bán qua lại, lòng vòng giữa các doanh nghiệp đã làm tăng khoảng 46.779 tỷ đồng chi phí chiết khấu ở khâu trung gian.

Chiết khấu trong giao dịch xăng dầu là khoản giảm trừ mà bên bán dành cho bên mua theo thỏa thuận. Tuy nhiên, con số 46.779 tỷ đồng được nêu trong kết luận thanh tra không đồng nghĩa toàn bộ khoản này là thiệt hại kinh tế hoặc chi phí mà người tiêu dùng trực tiếp phải gánh thêm khi mua xăng dầu.

Không chỉ làm tăng chi phí trung gian, hoạt động mua bán ngang còn bị một số doanh nghiệp lợi dụng để mua bán hóa đơn, trốn thuế hoặc kinh doanh xăng dầu không có chứng từ chứng minh nguồn gốc.

Kiến nghị Bộ Công an làm rõ 7 vụ việc có dấu hiệu hình sự

Qua thanh tra, cơ quan chức năng phát hiện 7 vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, liên quan 6 doanh nghiệp có dấu hiệu phạm tội Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng và một doanh nghiệp có dấu hiệu Trốn thuế.

Các vụ việc đã được Thanh tra Chính phủ chuyển Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an để chỉ đạo, tiếp nhận và khởi tố theo quy định.

Trong đó, Công ty TNHH Kinh doanh thương mại xăng dầu Thanh Bình bị phát hiện sử dụng gần 5.000 hóa đơn giá trị gia tăng đầu vào của 12 công ty "ma", thể hiện mua khoảng 2,6 tỷ lít xăng dầu trị giá 42.600 tỷ đồng, nhằm hợp thức hóa việc bán khoảng 2,8 tỷ lít xăng dầu trị giá 46.000 tỷ đồng.

Một trường hợp khác là Công ty Đầu tư P.A.S, sử dụng gần 4.200 hóa đơn đầu vào, thể hiện mua 150 triệu lít xăng dầu từ 8 công ty "ma", trị giá 3.300 tỷ đồng, để hợp thức hóa việc bán 142 triệu lít xăng dầu trị giá khoảng 2.210 tỷ đồng.

Cơ quan thanh tra xác định các doanh nghiệp này có dấu hiệu phạm tội Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng, theo Điều 221 Bộ luật Hình sự.

Ngoài ra, Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu Hoa Kỳ bị xác định có dấu hiệu phạm tội Trốn thuế. Từ năm 2023 đến tháng 5/2026, doanh nghiệp này xuất hóa đơn sai thời điểm đối với hơn 929.000 lít xăng dầu, trị giá 20 tỷ đồng; đồng thời xuất hóa đơn thấp hơn giá công bố đối với 1,2 triệu lít, làm giảm doanh thu khoảng 5,3 tỷ đồng.