Sập hầm Grasberg – điểm bùng phát mới của cuộc khủng hoảng nguồn cung đồng thế giới

Thị trường đồng thế giới đang đối diện sức ép chưa từng có khi hàng loạt cú sốc nguồn cung liên tiếp xảy đến với nhu cầu bùng nổ từ quá trình chuyển đổi năng lượng sạch và làn sóng trí tuệ nhân tạo. Đòn giáng mới nhất đến từ Freeport-McMoRan Inc., tập đoàn khai khoáng lớn của Mỹ, khi tuyên bố tình trạng “bất khả kháng” tại mỏ Grasberg (Indonesia) sau một trận lũ nghiêm trọng khiến hai công nhân thiệt mạng và năm người mất tích.

Cơn bão hoàn hảo gián đoạn nguồn cung

Sự cố tại Grasberg xảy ra đúng vào thời điểm tồi tệ nhất đối với thị trường đồng toàn cầu. Là mỏ đồng lớn thứ hai thế giới, chiếm khoảng 3% sản lượng toàn cầu, việc gián đoạn hoạt động ngay lập tức tạo chấn động trên các thị trường hàng hóa. Giá đồng trên Sở Giao dịch Kim loại London (LME) bật tăng vượt 10.300 USD/tấn, tiến sát mức đỉnh lịch sử 11.104,50 USD thiết lập hồi tháng 5/2024.

 

“Quy mô sự kiện này là rất lớn,” bà Helen Amos, chuyên gia phân tích tại BMO Capital Markets, nhận định. “Trong bối cảnh thị trường vốn đã khan hiếm, diễn biến này buộc chúng ta bước vào một mặt bằng giá cao hơn so với dự báo trước đó.”

 

 

Áp lực dồn nén lên chuỗi cung ứng

Sự cố tại Grasberg chỉ là mắt xích mới nhất trong chuỗi cú sốc nguồn cung kéo dài suốt năm 2024. Trước đó, một trận động đất gây ngập lụt tại mỏ của Ivanhoe Mines ở Cộng hòa Dân chủ Congo; các sự cố tại cảng và nhà máy của Teck Resources ở Chile trong tháng 6; và một vụ tai nạn chết người tại mỏ của Codelco (Chile) khiến hoạt động đình trệ hơn một tuần trong tháng 7.

 

Những sự kiện này diễn ra vào giai đoạn thị trường đặc biệt nhạy cảm. Nếu như cuối năm 2023, giới phân tích vẫn đánh giá nguồn cung đồng khá dồi dào, thì nay thị trường đã rơi vào tình trạng thiếu hụt rõ rệt. Bà Amos ước tính thị trường đồng tinh luyện toàn cầu có thể thiếu khoảng 300.000 tấn trong năm nay.

 

Di sản của một thập kỷ thiếu đầu tư

Khủng hoảng hiện tại phơi bày hậu quả của một thập kỷ thiếu đầu tư vào khai thác đồng. Sau giai đoạn mở rộng và thâu tóm ồ ạt dẫn tới các khoản ghi giảm hàng tỷ USD và sự phản ứng dữ dội từ cổ đông, các công ty khai khoáng áp dụng kỷ luật tài chính khắt khe, hạn chế mở rộng công suất đúng vào thời điểm nhu cầu tăng vọt.

 

Việc thắt chặt nguồn cung đã buộc các ngân hàng Phố Wall liên tục nâng dự báo giá đồng. Goldman Sachs cho rằng giá có thể vọt lên 15.000 USD/tấn, trong khi Citigroup đặt kỳ vọng quanh 13.000 USD/tấn.

 

 

Hiệu ứng lan tỏa khắp nền kinh tế

Hệ quả không chỉ dừng lại ở các tập đoàn khai khoáng. Các nhà luyện kim – vốn đã chật vật tìm nguồn nguyên liệu bán thành phẩm – nay phải chịu áp lực lớn hơn khi giá leo thang. Chi phí tăng sẽ lan tỏa khắp chuỗi cung ứng toàn cầu, tác động trực tiếp đến sản xuất điện tử, xe điện và nhiều ngành công nghiệp trọng điểm khác.

 

“Càng kéo dài, thâm hụt càng lớn,” ông Bart Melek, Giám đốc chiến lược hàng hóa toàn cầu tại TD Securities, cảnh báo. “Thị trường buộc phải rút dần tồn kho đồng để đáp ứng nhu cầu.”

 

Khi quá trình chuyển đổi năng lượng sạch tăng tốc và hạ tầng AI tiếp tục mở rộng, vai trò chiến lược của đồng trong nền kinh tế thế giới càng trở nên rõ nét. Khủng hoảng nguồn cung hiện nay là lời nhắc nhở đắt giá về tính trọng yếu của kim loại công nghiệp này và mức độ dễ tổn thương của chuỗi cung ứng toàn cầu trước những cú sốc mang tính địa phương.

 

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư.