Rủi ro vỡ nợ đe dọa nước Mỹ?

Elon Musk cảnh báo Mỹ “1.000%” sẽ vỡ nợ nếu không có AI và robot tạo ra bước nhảy vọt về năng suất. Đằng sau phát biểu gây chú ý là bài toán tài khóa ngày càng lớn, với tổng nợ liên bang khoảng 40.170 tỷ USD và chi phí lãi vay đã vượt 1.000 tỷ USD mỗi năm.

Điều đáng chú ý với thị trường không chỉ nằm ở nguy cơ vỡ nợ, mà ở khả năng nợ cao kéo dài gây áp lực lên lợi suất trái phiếu, chi phí vốn, USD và định giá tài sản Mỹ.

Trong cuộc trò chuyện trên Dwarkesh Podcast, Musk cho rằng tốc độ tích tụ nợ đang vượt khả năng xử lý của nền kinh tế Mỹ. Ông đặc biệt nhấn mạnh chi phí lãi vay đã vượt 1.000 tỷ USD, thậm chí cao hơn ngân sách quốc phòng theo cách so sánh ông đưa ra.

Số liệu hiện tại cho thấy tổng nợ liên bang Mỹ đã lên khoảng 40.170 tỷ USD. Trong 9 tháng đầu năm tài khóa 2026, thâm hụt ngân sách đạt khoảng 1.370–1.400 tỷ USD khi chi tiêu tiếp tục vượt thu ngân sách.

Đây mới là phần cốt lõi của cảnh báo: khi quy mô nợ tăng, mỗi lần lãi suất duy trì ở mức cao sẽ khiến chi phí phục vụ nợ phình nhanh hơn, thu hẹp dư địa dành cho các khoản chi khác.

Musk cho rằng AI và robot có thể tạo ra bước nhảy vọt về năng suất, qua đó giúp GDP tăng nhanh hơn và cải thiện khả năng gánh nợ. Đây là luận điểm kinh tế đáng chú ý bởi tăng năng suất có thể mở rộng quy mô nền kinh tế mà không nhất thiết phải tăng tương ứng lượng vốn và lao động.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa tiềm năng công nghệ và khả năng chuyển hóa thành nguồn thu ngân sách vẫn rất lớn. AI có thể thúc đẩy lợi nhuận doanh nghiệp, nhưng không đồng nghĩa toàn bộ phần tăng trưởng đó lập tức trở thành nguồn lực để xử lý nợ liên bang.

Nếu nhà đầu tư yêu cầu lợi suất cao hơn để nắm giữ trái phiếu Mỹ, chi phí vay mới của Chính phủ sẽ tăng. Điều này tạo vòng lặp đáng chú ý: nợ cao làm chi phí lãi tăng, lãi tăng khiến thâm hụt lớn hơn, từ đó tiếp tục cần phát hành thêm nợ.

Dù vậy, “vỡ nợ” của Mỹ không giống một doanh nghiệp mất khả năng thanh toán. Mỹ phát hành đồng USD và có hệ thống tiền tệ riêng; nguy cơ đáng quan tâm hơn là lạm phát, mất giá tiền tệ hoặc lợi suất trái phiếu tăng mạnh nếu niềm tin tài khóa suy yếu.

Với doanh nghiệp, một mặt bằng lợi suất cao kéo dài sẽ làm chi phí vốn tăng và gây sức ép lên định giá, trong khi nhóm hưởng lợi từ đầu tư AI và tự động hóa có thể đứng trước cơ hội tăng năng suất lớn hơn.