Rạn nứt “liên minh dầu mỏ”: Ai thực sự kiểm soát giá dầu sau biến động OPEC?

Quyết định rời khỏi OPEC của United Arab Emirates đang làm dấy lên câu hỏi lớn về tương lai quyền lực trên thị trường năng lượng: ai mới là người định hình giá dầu trong bối cảnh trật tự cũ dần suy yếu?

OPEC suy yếu vai trò “người cầm trịch”

Trong nhiều thập kỷ, OPEC đóng vai trò như một “cartel dầu mỏ”, điều tiết nguồn cung thông qua hạn ngạch sản lượng, qua đó tác động trực tiếp đến giá dầu toàn cầu. Dưới sự dẫn dắt của Saudi Arabia, tổ chức này từng nhiều lần kiểm soát thành công các chu kỳ giá.

Tuy nhiên, quyền lực đó đang bị bào mòn bởi nhiều yếu tố. Nổi bật nhất là sự bùng nổ của dầu đá phiến tại Mỹ, khiến nguồn cung trở nên linh hoạt hơn và khó kiểm soát hơn. Khi giá tăng, sản lượng có thể nhanh chóng mở rộng; khi giá giảm, nguồn cung cũng co lại, làm giảm hiệu quả điều tiết của OPEC.

Bên cạnh đó, sự khác biệt về lợi ích giữa các quốc gia thành viên ngày càng rõ rệt. Mỗi nước có mức chi phí khai thác và nhu cầu ngân sách riêng, khiến tính đồng thuận trong chính sách sản lượng ngày càng khó duy trì.

Thị trường dầu: từ kiểm soát sang phân tán quyền lực

Không chỉ chịu tác động từ cung cầu vật lý, giá dầu hiện nay còn bị chi phối mạnh bởi dòng tiền tài chính, hợp đồng tương lai và tâm lý thị trường. Điều này khiến giá biến động nhanh hơn, đôi khi phản ứng trước cả khi thay đổi sản lượng thực sự xảy ra.

Trong bối cảnh đó, OPEC vẫn có ảnh hưởng, nhưng không còn giữ vị thế độc quyền trong việc “neo giá” thị trường như trước đây.

UAE rời OPEC và các kịch bản giá dầu

Việc UAE rời tổ chức có thể tạo ra những kịch bản trái chiều đối với thị trường dầu toàn cầu:

Nếu UAE và một số nước tăng sản lượng để tối đa hóa lợi ích riêng, thị trường có nguy cơ dư cung, gây áp lực giảm giá.

Nếu các thành viên còn lại siết chặt nguồn cung để bù đắp, giá dầu có thể được hỗ trợ trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, kịch bản dễ xảy ra hơn là biến động mạnh theo cả hai chiều, do thiếu sự điều phối thống nhất.

Sự bất định này khiến giá dầu khó hình thành xu hướng rõ ràng, thay vào đó là các nhịp dao động rộng và khó dự đoán hơn.

Nguy cơ “chiến tranh sản lượng” quay trở lại

Thị trường từng chứng kiến giai đoạn 2014–2016, khi Saudi Arabia không cắt giảm sản lượng để cạnh tranh với dầu đá phiến Mỹ, khiến giá dầu lao dốc mạnh.

So với thời điểm đó, thị trường hiện nay phức tạp hơn: ngành dầu đá phiến đã linh hoạt hơn, trong khi yếu tố địa chính trị và tài chính toàn cầu tác động nhanh và mạnh hơn.

Điều này khiến nếu xảy ra một cuộc cạnh tranh sản lượng mới, biến động giá có thể mạnh hơn nhưng chu kỳ điều chỉnh ngắn hơn.

Thị trường dầu trong kỷ nguyên đa cực

Sự rời đi của UAE phản ánh xu hướng lớn hơn: thị trường dầu đang chuyển từ mô hình kiểm soát tập trung sang trạng thái đa cực.

Trong cấu trúc mới, giá dầu không còn do một tổ chức duy nhất quyết định, mà hình thành từ sự tương tác giữa nhiều yếu tố: sản lượng các nước, cạnh tranh thị phần, dòng vốn đầu tư và biến động địa chính trị.

OPEC vẫn là một trụ cột quan trọng, nhưng không còn là “người cầm lái” duy nhất của thị trường.