Quân bài ngầm định vị lại quyền lực của Iran

Bằng việc biến huyết mạch Internet kết nối Á - Âu thành công cụ mặc cả địa chính trị và xúc tiến kế hoạch thu phí bản quyền vạn tỷ USD, Iran không chỉ đe dọa dòng chảy năng lượng mà còn có khả năng làm tê liệt hệ thống tài chính quốc tế chỉ trong một tích tắc.

Trong nhiều tuần qua, sự chú ý của thế giới tập trung vào nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu khi eo biển Hormuz trở thành tâm điểm căng thẳng địa chính trị.

Tuy nhiên, bên dưới tuyến hàng hải chiến lược này còn tồn tại một hệ thống hạ tầng quan trọng không kém: mạng lưới cáp quang ngầm kết nối Internet toàn cầu.

Một số cơ quan truyền thông có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) gần đây phát đi những cảnh báo ám chỉ khả năng các tuyến cáp dưới biển có thể đối mặt rủi ro nếu những yêu cầu của Tehran không được đáp ứng.

Dù ít được chú ý hơn các tàu chở dầu, hệ thống cáp ngầm lại là nền tảng cho phần lớn hoạt động kinh tế số hiện đại.

"Điểm nghẽn số" của thế giới

Trái với suy nghĩ phổ biến, Internet toàn cầu không vận hành chủ yếu bằng vệ tinh. Khoảng 99% lưu lượng dữ liệu quốc tế được truyền tải qua các tuyến cáp quang nằm dưới đáy đại dương.

Từ giao dịch tài chính, điện toán đám mây, liên lạc quân sự cho đến thương mại điện tử, mạng xã hội và dịch vụ trực tuyến đều phụ thuộc vào mạng lưới này.

Hormuz là điểm trung chuyển của hàng loạt tuyến cáp chiến lược kết nối châu Âu, Trung Đông, Nam Á và Đông Nam Á. Đây cũng là hành lang dữ liệu quan trọng bảo đảm kết nối Internet cho các quốc gia vùng Vịnh.

Vấn đề nằm ở chỗ phần lớn các tuyến cáp có dung lượng cực lớn lại tập trung trong một không gian tương đối hẹp. Điều này khiến Hormuz trở thành một "điểm thất bại đơn lẻ" đối với nhiều luồng dữ liệu xuyên lục địa.

Giới chuyên gia nhận định đây không chỉ là nút thắt năng lượng mà còn là một trong những nút thắt kỹ thuật số quan trọng nhất hành tinh.

Kịch bản khiến thị trường toàn cầu lo ngại

Cho tới nay, Iran chưa đưa ra bất kỳ tuyên bố chính thức nào về việc nhắm mục tiêu vào các tuyến cáp ngầm.

Tuy nhiên, các chuyên gia an ninh cho rằng nguy cơ gián đoạn vẫn tồn tại khi hạ tầng dưới biển ngày càng trở thành yếu tố chiến lược trong các cuộc cạnh tranh địa chính trị.

Một số kịch bản được giới phân tích đề cập gồm phá hoại cáp tại vùng nước nông, sử dụng thiết bị không người lái dưới nước hoặc các phương thức gián tiếp gây hư hại hạ tầng viễn thông biển.

Song song với đó, một số nghị sĩ Iran được cho là đang thúc đẩy ý tưởng áp phí đối với các tập đoàn công nghệ và nhà khai thác cáp sử dụng tuyến kết nối đi qua Hormuz.

Dù tính khả thi pháp lý còn gây tranh cãi, động thái này cho thấy giá trị chiến lược ngày càng lớn của hạ tầng số dưới đáy biển.

Cú sốc kép với kinh tế toàn cầu

Điều khiến các chuyên gia lo ngại nhất là khả năng thế giới phải đối mặt đồng thời với hai cuộc khủng hoảng.

Một mặt là gián đoạn vận tải dầu khí. Mặt khác là nguy cơ đứt gãy kết nối dữ liệu xuyên biên giới.

Nếu hai kịch bản này xảy ra cùng lúc, tác động có thể lan rộng từ thị trường năng lượng sang tài chính, thương mại điện tử, điện toán đám mây và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các quốc gia vùng Vịnh hiện đã đầu tư hàng chục tỷ USD vào trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu và hạ tầng số. Những hệ thống này phụ thuộc trực tiếp vào các tuyến cáp có độ trễ thấp đi qua Trung Đông.

Trong khi đó, các trung tâm công nghệ tại Nam Á và Đông Nam Á cũng có nguy cơ bị ảnh hưởng nếu luồng dữ liệu tới châu Âu bị gián đoạn hoặc chậm đáng kể.

Giới phân tích cảnh báo hệ thống tài chính toàn cầu, nơi xử lý lượng giao dịch khổng lồ mỗi ngày thông qua các tuyến cáp biển, cũng có thể đối mặt với nguy cơ chậm thanh toán và thiếu hụt thanh khoản nếu xảy ra sự cố lớn.

Mặt trận chiến lược mới dưới đáy đại dương

Internet được thiết kế với khả năng tự động chuyển hướng dữ liệu khi xảy ra sự cố. Tuy nhiên, quy mô lưu lượng hiện nay khiến nhiều tuyến thay thế khó có thể hấp thụ toàn bộ áp lực nếu một hành lang trọng yếu bị gián đoạn.

Điều đó đồng nghĩa chỉ một sự cố tại Hormuz cũng có thể kéo theo tình trạng nghẽn mạng, tăng độ trễ và ảnh hưởng đến hàng loạt dịch vụ xuyên biên giới.

Những diễn biến mới cho thấy cuộc cạnh tranh quyền lực toàn cầu đang mở rộng từ dầu mỏ, hàng hải sang cả hạ tầng kỹ thuật số dưới lòng biển.

Trong kỷ nguyên số, cáp quang ngầm không còn đơn thuần là hạ tầng viễn thông mà đã trở thành tài sản chiến lược có sức ảnh hưởng tương đương các tuyến năng lượng trọng yếu của thế giới.