Nhu cầu điện tăng 10%, nguồn có theo kịp?

Nhu cầu điện của Việt Nam đang tăng trên dưới 10% mỗi năm trong khi nhiều dự án nguồn và lưới điện cần nhiều năm để hoàn thành. Bộ Công Thương đang đồng thời thúc đẩy nguồn mới, điện mặt trời mái nhà, lưu trữ và tiết kiệm điện để tránh áp lực thiếu cung.

6 tháng đầu năm, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu đạt 171,1 tỷ kWh, tăng 9,5%; công suất cực đại toàn hệ thống lập kỷ lục 57.189 MW. Khi phụ tải tăng nhanh hơn tốc độ bổ sung nguồn, nhóm doanh nghiệp xây dựng nguồn, lưới và thiết bị điện đứng trước dư địa lớn nhưng cũng chịu áp lực tiến độ.

Nhu cầu điện tăng 10%, nguồn có theo kịp?

Tại họp báo Chính phủ ngày 3/10, Bộ Công Thương cho biết nhu cầu điện hiện tăng trên dưới 10% mỗi năm. Trong khi đó, các dự án nguồn điện và lưới điện cần thời gian dài để chuẩn bị, giải phóng mặt bằng và thi công. Đây là khoảng trống khiến bài toán bảo đảm điện ngày càng phụ thuộc vào tốc độ triển khai dự án.

Số liệu 6 tháng đầu năm cho thấy áp lực đã hiện rõ. Tổng điện sản xuất và nhập khẩu đạt khoảng 171,1 tỷ kWh, tăng 9,5% so với cùng kỳ; điện thương phẩm đạt 151,8 tỷ kWh, tăng 9,67%. Ngày 27/5, công suất phụ tải cực đại toàn quốc lên tới 57.189 MW, mức cao nhất từng ghi nhận.

Trong kịch bản vận hành năm 2026, Bộ Công Thương từng tính tới mức tăng phụ tải 8,5% ở kịch bản cơ sở, 11,7% ở kịch bản điều hành và có thể tới 14% ở kịch bản dự phòng. Điều đó cho thấy chỉ cần thời tiết cực đoan hoặc sản xuất công nghiệp tăng tốc, dư địa dự phòng của hệ thống có thể nhanh chóng bị thu hẹp.

Bộ Công Thương đang rà soát, điều chỉnh Quy hoạch điện VIII để thay thế các dự án chậm tiến độ, đồng thời sửa Luật Điện lực nhằm tháo gỡ rào cản đầu tư nguồn và lưới. Đây là điểm có thể tạo thêm dư địa cho các doanh nghiệp xây lắp điện, thiết bị, truyền tải và phát triển nguồn.

Ở phía phân tán, điện mặt trời mái nhà đang được xem như giải pháp có tốc độ triển khai nhanh. Công suất điện mặt trời mái nhà toàn quốc hiện khoảng 11.000 MWp; Chính phủ đặt mục tiêu hằng năm khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình lắp đặt hệ thống tự sản, tự tiêu, đồng thời khuyến khích pin lưu trữ.

Tuy nhiên, nguồn điện tăng không đồng nghĩa cung ứng điện lập tức an toàn. Một báo cáo gần đây của Vietcap ước tính nhu cầu điện năm 2026 có thể tăng 10% và 2027 khoảng 10%; trong khi rủi ro thiếu công suất mang tính cơ cấu có thể xuất hiện từ 2027, với mức thiếu dự báo khoảng 4.256 MW năm 2027 và 13.964 MW năm 2030.

Vì vậy, cuộc đua của ngành điện không chỉ là xây thêm nhà máy mà còn là xây nhanh lưới điện, tăng khả năng lưu trữ và kiểm soát nhu cầu.