Nguồn cung nội địa tới 80%, vì sao giá xăng ở Việt Nam vẫn tăng mạnh theo thế giới?

Dù nguồn cung xăng dầu trong nước đã đáp ứng khoảng 70–80% nhu cầu tiêu thụ, giá bán lẻ tại Việt Nam vẫn biến động nhanh theo thị trường quốc tế. Sau đợt điều chỉnh ngày 5/3, nhiều mặt hàng xăng dầu tăng mạnh, có loại tăng hơn 7.000 đồng/lít, khiến dư luận đặt câu hỏi về mức độ hợp lý trong cơ chế điều hành giá hiện nay.

Giá xăng tăng mạnh sau biến động địa chính trị

Chiều 5/3, Bộ Công Thương Việt Nam và Bộ Tài chính Việt Nam đã điều chỉnh tăng mạnh giá xăng dầu bán lẻ trong nước.

Theo cơ quan điều hành, nguyên nhân chính là giá xăng dầu thành phẩm trên thị trường thế giới tăng mạnh trong giai đoạn từ 26/2 đến 5/3, sau khi căng thẳng quân sự giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran leo thang, khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động.

Tuy nhiên, điều khiến nhiều người băn khoăn là trong khi Việt Nam đã chủ động được phần lớn nguồn cung xăng dầu, giá bán lẻ trong nước vẫn tăng gần như ngay lập tức mỗi khi giá thế giới biến động.

Người tiêu dùng đặt câu hỏi về tính hợp lý

Chị Nguyễn Thu Hà (Hà Nội) cho rằng việc điều chỉnh giá quá nhanh khiến người dân khó hiểu. Theo chị, các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu luôn phải duy trì lượng hàng dự trữ lớn trong hệ thống, trong khi nhiều lô hàng nhập khẩu thực tế được ký hợp đồng và vận chuyển từ 10–15 ngày trước.

“Nếu hàng tồn kho và hàng nhập khẩu chưa chịu tác động trực tiếp từ giá mới trên thị trường thế giới, việc giá xăng trong nước tăng ngay lập tức liệu có hợp lý hay không?”, chị Hà đặt vấn đề.

Cùng quan điểm, anh Trần Minh Tuấn – một tài xế dịch vụ tại Hà Nội – cho rằng khi nguồn cung nội địa đã chiếm phần lớn thị trường, việc giá tăng mạnh ngay lập tức dễ khiến dư luận nghi ngờ có hiện tượng “tát nước theo mưa”, tức tranh thủ tăng giá dù chi phí đầu vào chưa tăng tương ứng.

Chuyên gia chỉ ra 3 yếu tố cần xem xét

Ông Nguyễn Văn Thế, Trưởng phòng môi giới của Công ty Chứng khoán SSI, cho rằng mức tăng giá xăng dầu vừa qua có thể chưa phản ánh đầy đủ bản chất chi phí thực tế.

Theo ông, có ba yếu tố cần xem xét:

Thứ nhất là tồn kho.

Các doanh nghiệp xăng dầu luôn phải duy trì lượng dự trữ lớn để đảm bảo nguồn cung. Phần lớn lượng xăng đang lưu thông được nhập từ trước với mức giá thấp hơn so với giá hiện tại.

Thứ hai là độ trễ của giá nhập khẩu.

Trong thực tế, giá xăng dầu nhập về Việt Nam thường phản ánh mặt bằng giá của 10–15 ngày trước, nên chi phí thực tế của lượng xăng đang bán ra chưa tăng ngay theo biến động mới của thị trường thế giới.

Thứ ba là nguồn cung nội địa.

Khoảng 70–80% nguồn cung xăng dầu của Việt Nam đến từ các nhà máy lọc dầu trong nước, cho thấy thị trường vẫn có mức độ chủ động nhất định. Vì vậy, cơ chế điều hành cần minh bạch hơn về tồn kho, chi phí và chu kỳ nhập khẩu.

Giá xăng tăng tác động mạnh tới vận tải

Ông Nguyễn Công Hùng, Chủ tịch Hiệp hội Taxi Hà Nội, cho rằng việc điều chỉnh giá xăng dầu theo xu hướng thế giới là cần thiết trong cơ chế thị trường. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng cơ quan điều hành cần cân nhắc kỹ yếu tố tồn kho và độ trễ của nguồn cung khi tăng giá.

Theo ông Hùng, trong ngành vận tải, nhiên liệu chiếm 30–40% chi phí hoạt động. Vì vậy, khi giá xăng tăng đột biến, chi phí vận hành sẽ tăng mạnh, kéo theo chi phí logistics và giá thành hàng hóa tăng, gây áp lực lên nhiều ngành kinh tế.

Thị trường Việt Nam gắn chặt với giá năng lượng toàn cầu

Chuyên gia kinh tế Hoàng Trọng Thủy cho rằng rất khó khẳng định mức tăng giá hiện nay là hợp lý hay không, bởi có hai cách tiếp cận khác nhau.

Nếu tính theo giá của từng lô hàng nhập khẩu, nhiều lô được mua khi giá thấp nhưng lại bán ra theo mặt bằng giá mới, khiến mức tăng có phần chưa thật sự hợp lý.

Tuy nhiên, xét ở góc độ thị trường, giá xăng dầu Việt Nam hiện đã gắn chặt với thị trường năng lượng toàn cầu. Khi giá dầu thế giới tăng mạnh, đặc biệt do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, việc doanh nghiệp điều chỉnh theo mặt bằng giá thế giới cũng không phải điều bất thường.

Dẫu vậy, ông Thủy cũng chỉ ra một thực tế khiến dư luận dễ nghi ngờ: khi giá thế giới tăng, giá trong nước thường tăng rất nhanh, nhưng khi giá giảm lại có độ trễ.

Cơ chế điều hành vẫn cần minh bạch hơn

Ở góc nhìn khác, ông Đoàn Duy Tú – Trưởng phòng tư vấn đầu tư chứng khoán của VPBank Securities – cho rằng mức tăng giá trong kỳ điều hành ngày 5/3 là hợp lý nếu xét theo cơ chế điều hành hiện nay.

Theo ông Tú, lượng dự trữ xăng dầu không phải là hàng tồn kho để bán với giá thấp, mà là lượng hàng cần thiết để đảm bảo luân chuyển và nguồn cung ổn định trên thị trường. Giá nhập khẩu thường được xác định theo chu kỳ khoảng 15 ngày, nên cần phản ánh kịp thời vào giá bán để doanh nghiệp cân đối chi phí.

Tuy vậy, nhiều chuyên gia cho rằng trong bối cảnh giá năng lượng biến động mạnh, minh bạch hơn về cấu phần giá, chi phí và tồn kho sẽ giúp củng cố niềm tin của người tiêu dùng và doanh nghiệp đối với cơ chế điều hành giá xăng dầu.