Ngân hàng "mắc kẹt" giữa hai đầu lãi suất

Tín dụng tăng trưởng 6,38% trong khi huy động vốn chỉ đạt 4,3% tính đến giữa tháng 6/2026 đã kích hoạt cuộc đua lãi suất thỏa thuận âm thầm nhưng gay gắt lên tới 8 - 9%/năm. Chi phí vốn đầu vào đắt đỏ cùng áp lực kiểm soát lãi vay đầu ra đang đẩy các ngân hàng thương mại vào bài toán co hẹp biên lãi ròng (NIM) đầy thách thức trong nửa cuối năm.

Sự chênh lệch giữa nguồn vốn và đầu ra khiến lãi suất cho vay mua nhà thả nổi có thời điểm chạm mốc 15 - 16%/năm, làm gia tăng sự phân hóa lợi nhuận giữa nhóm Big4 dồi dào CASA và các ngân hàng quy mô nhỏ.

Ngân hàng "mắc kẹt" giữa hai đầu lãi suất

Mặc dù mặt bằng lãi suất niêm yết tương đối ổn định quanh 6-7% năm, các ngân hàng đang tăng cường cạnh tranh qua các chương trình lãi suất thỏa thuận. Với khách hàng gửi tiền lớn, nhiều tổ chức cung cấp mức lãi thực tế lên tới 8-9% năm. PVcomBank dẫn đầu với lãi suất 10% năm cho kỳ hạn 12-13 tháng với số tiền từ 2.000 tỷ đồng, trong khi MSB và các ngân hàng khác cũng áp dụng mức lãi tương tự. Thậm chí các ngân hàng Big4 cũng gia nhập cuộc đua, với mức lãi suất lên tới 8% năm cho tiết kiệm từ 200 triệu đồng trở lên.

Nguyên nhân chính của cuộc đua lãi suất là sự lệch pha giữa tốc độ tăng trưởng. Theo NHNN, tính đến giữa tháng 6, tăng trưởng tín dụng đạt 6,38% nhưng huy động vốn chỉ tăng 4,3%. Chênh lệch này khiến áp lực cân đối nguồn vốn gia tăng, buộc nhiều ngân hàng phải đẩy mạnh huy động để đáp ứng nhu cầu giải ngân. Dù cuộc đua có dấu hiệu chững lại, các chuyên gia cho rằng mặt bằng lãi suất khó giảm trong ngắn hạn và có thể tiếp tục neo ở mức cao đến hết năm.

Chi phí đầu vào cao khiến các ngân hàng khó giảm lãi vay như kỳ vọng. Thực tế, lãi suất cho vay bình quân tại nhiều ngân hàng có xu hướng tăng, từ khoảng 7-9,3% tháng 1 lên 8-10,1% tháng 5. Lãi suất vay mua nhà theo cơ chế thả nổi đã lên tới 15-16% năm, khiến giao dịch bất động sản sụt giảm. Doanh nghiệp không chỉ phải chấp nhận chi phí vay cao hơn mà còn đối mặt với điều kiện cấp tín dụng ngày càng chặt chẽ, gây khó khăn cho kế hoạch mở rộng sản xuất.

Các ngân hàng đang đối mặt một nghịch lý thách thức: phải tăng lãi suất huy động để giữ chân vốn, nhưng giảm lãi vay để hỗ trợ nền kinh tế sẽ ảnh hưởng biên lợi nhuận. Chênh lệch giữa lãi suất cho vay và huy động của nhiều ngân hàng đang dao động 2,5-3 điểm phần trăm, khiến biên lãi ròng (NIM) bị co hẹp. Thị trường đang chứng kiến sự phân hóa mạnh: các ngân hàng lớn với tiền gửi không kỳ hạn (CASA) dồi dào ít bị bào mòn lợi nhuận hơn, trong khi ngân hàng quy mô nhỏ sẽ đối mặt áp lực sụt giảm NIM nặng nề.

Theo các chuyên gia, thay vì nới lỏng lãi suất trên diện rộng, giải pháp phù hợp hơn là tiếp tục triển khai các gói tín dụng có mục tiêu cho nhà ở xã hội, thủy sản, nông nghiệp và ngành sản xuất trọng điểm. Các ngân hàng cũng cần tái cơ cấu hoạt động, tiết giảm chi phí vận hành. Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà cho biết trong nửa cuối năm, cơ quan quản lý sẽ theo dõi sát thị trường để duy trì mặt bằng lãi suất hợp lý, bảo đảm chất lượng tăng trưởng tín dụng và ổn định kinh tế vĩ mô.