Ngân hàng "gánh" nền kinh tế đến bao giờ?

Để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2026-2030, Việt Nam cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư trong 5 năm. Tuy nhiên, khi đầu tư công giải ngân chậm và thị trường vốn chưa phát triển tương xứng, tín dụng ngân hàng tiếp tục trở thành kênh cung ứng vốn chủ lực, kéo theo nhiều rủi ro về thanh khoản và mất cân đối kỳ hạn.

Để Việt Nam trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, giai đoạn 2026-2030 cần tăng trưởng GDP từ 10% trở lên. Theo Bộ Tài chính, nền kinh tế cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng trong 5 năm tới. Trong đó, khu vực Nhà nước đóng góp 8,5 triệu tỷ đồng, phần còn lại khoảng 30 triệu tỷ đồng đến từ doanh nghiệp, FDI và thị trường tài chính. Năm nay, vốn đầu tư công được phân bổ khoảng 1 triệu tỷ đồng, trong khi vốn từ các thành phần kinh tế khác cần lên tới gần 6 triệu tỷ đồng.

Tín dụng ngân hàng quá tải, thị trường vốn mất cân đối

Hiện quy mô thị trường vốn Việt Nam đạt khoảng 410 tỷ USD, lớn hơn Philippines nhưng chỉ bằng nửa Singapore. Tuy nhiên, cấu trúc vốn bị mất cân đối. Tín dụng ngân hàng chiếm 50-60% tổng nguồn vốn cung ứng, vượt trội so với thị trường trái phiếu doanh nghiệp (3-6%) và cổ phiếu (10-18%). Dư nợ tín dụng cuối năm 2025 ước đạt 18,4 triệu tỷ đồng, đẩy tỷ lệ tín dụng/GDP lên 147%, vượt ngưỡng an toàn khuyến cáo của IMF và World Bank.

Chênh lệch kỳ hạn gây rủi ro thanh khoản

Một vấn đề cấu trúc nghiêm trọng là khoảng 80% tiền gửi có kỳ hạn dưới 12 tháng, trong khi dư nợ cho vay trung và dài hạn chiếm 47% tổng dư nợ. Sự mismatch này tạo độ lệch pha ước tính 5,7 triệu tỷ đồng (tính đến 30/4/2026), gây khủng hoảng thanh khoản tiềm ẩn. Các chuyên gia cảnh báo: không thể xây dựng nền kinh tế 40 năm bằng nguồn vốn kỳ hạn 12 tháng.

Khoảng cách tín dụng-tiền gửi nới rộng

Đến cuối tháng 6, tín dụng ngân hàng tăng 7,41% từ đầu năm, trong khi tiền gửi chỉ tăng 5,02%, nới rộng khoảng cách so với năm 2025. Đây không phải thiếu hụt tín dụng mà là vấn đề lưu thông. Mặc dù Việt Nam có thanh khoản dồi dào, dòng chảy qua nền kinh tế thực đã chậm lại. Phần lớn tiền mặt của khu vực công tích lũy khi chi tiêu tài khóa chưa triển khai, làm chậm quá trình luân chuyển thanh khoản.

Phát triển thị trường vốn là giải pháp cấp bách

Theo Kết luận 18 của Ban Bí thư, từ 2026-2030 cần huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng thông qua thị trường cổ phiếu, chưa tính thị trường công cụ nợ. Các giải pháp được đề xuất bao gồm nâng hạng thị trường chứng khoán, phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp, khuyến khích quỹ đầu tư dài hạn và quỹ hưu trí. Đồng thời cần tái định vị vai trò Ngân hàng Phát triển, hình thành các định chế đầu tư chiến lược, đẩy mạnh tài chính phi ngân hàng và khai thác các nguồn tài chính xanh, thị trường carbon, kiều hối.