Năm "sóng gió" của kim cương

Ngành kinh doanh đá quý đang trải qua một năm sóng gió đỉnh điểm khi "vết nứt" niềm tin liên tục lan rộng. Từ các lùm xùm sai lệch mã định danh trên không gian mạng đến đại án triệt phá đường dây buôn lậu hơn 28.000 viên kim cương có liên quan đến cựu lãnh đạo đơn vị kiểm định, toàn ngành đang đứng trước một cuộc sàng lọc quy mô lớn chưa từng có.

Việc một loạt thương hiệu lớn nhỏ tại TP.HCM phải tạm dừng chính sách thu mua hoặc đóng cửa do mất cân đối dòng tiền cục bộ phản ánh rủi ro thanh khoản khốc liệt khi tâm lý người tiêu dùng đảo chiều đột ngột.

Thị trường kim cương trong nước tiếp tục đón thêm cú sốc mới khi Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa triệt phá đường dây buôn lậu kim cương xuyên quốc gia, khởi tố 22 bị can và thu giữ 1.100 viên kim cương cùng nhiều tang vật phục vụ điều tra.

Theo cơ quan chức năng, từ năm 2024 đến nay, đường dây này đã đưa hơn 28.000 viên kim cương nhập lậu vào Việt Nam với doanh thu ước tính khoảng 280 tỷ đồng. Vụ việc gây chú ý khi một trong các bị can là nguyên Giám đốc Công ty TNHH MTV Giám định PNJ (P-Lab), đơn vị hoạt động trong lĩnh vực kiểm định đá quý.

Theo kết quả điều tra ban đầu, các đối tượng bị cáo buộc đã lợi dụng hoạt động kiểm định để hợp thức hóa nguồn gốc kim cương nhập lậu thông qua việc thay đổi mã định danh và cấp giấy chứng nhận mới. Nếu được xác minh, hành vi này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn tác động trực tiếp đến niềm tin của người tiêu dùng đối với hệ thống kiểm định kim cương.

Ngay sau vụ việc, PNJ cho biết cá nhân liên quan không còn giữ chức vụ tại P-Lab, đồng thời khẳng định toàn bộ hoạt động bán lẻ, bảo hành và hậu mãi vẫn diễn ra bình thường. Doanh nghiệp cũng nhấn mạnh các sản phẩm kim cương do mình phân phối đều được kiểm định theo quy trình tiêu chuẩn và có đầy đủ hồ sơ truy xuất.

Tuy nhiên, vụ án diễn ra trong bối cảnh thị trường kim cương vốn đã chịu nhiều áp lực sau hàng loạt tranh cãi liên quan đến việc xác thực mã số kiểm định và chính sách thu mua lại sản phẩm tại một số doanh nghiệp kinh doanh kim cương trong thời gian gần đây.

Làn sóng hoài nghi khiến nhiều khách hàng đồng loạt mang kim cương đến bán lại hoặc yêu cầu kiểm định. Áp lực thanh khoản gia tăng buộc một số doanh nghiệp phải tạm dừng chính sách thu mua, trong khi có đơn vị đóng cửa hoặc thu hẹp hoạt động để cơ cấu lại dòng tiền.

Diễn biến này phản ánh đặc thù của thị trường kim cương, nơi giá trị sản phẩm không chỉ phụ thuộc vào chất lượng vật lý mà còn gắn chặt với hệ thống chứng nhận, khả năng truy xuất nguồn gốc và uy tín của đơn vị phân phối. Khi niềm tin suy giảm, thanh khoản của thị trường thứ cấp có thể giảm nhanh hơn nhiều so với các mặt hàng trang sức thông thường.

Ở góc độ doanh nghiệp, những thương hiệu có hệ thống kiểm định minh bạch, quy trình quản trị rủi ro chặt chẽ và chính sách hậu mãi rõ ràng nhiều khả năng sẽ có lợi thế trong quá trình tái xây dựng niềm tin với khách hàng. Ngược lại, các đơn vị quy mô nhỏ hoặc phụ thuộc lớn vào hoạt động thu mua - bán lại có thể tiếp tục chịu sức ép về dòng tiền nếu tâm lý thận trọng kéo dài.

Đối với nhóm doanh nghiệp niêm yết trong lĩnh vực vàng bạc, đá quý, tác động tài chính trong ngắn hạn sẽ phụ thuộc vào mức độ liên quan của từng đơn vị với hoạt động kiểm định cũng như khả năng duy trì doanh số bán lẻ. Trong khi đó, xét ở phạm vi toàn ngành, cuộc khủng hoảng hiện nay có thể trở thành chất xúc tác thúc đẩy việc siết chặt quản lý, nâng cao tiêu chuẩn kiểm định và tăng tính minh bạch của thị trường.

Nhìn dài hạn, giới phân tích cho rằng giá trị của thị trường kim cương sẽ không chỉ được quyết định bởi chất lượng sản phẩm, mà ngày càng phụ thuộc vào mức độ minh bạch của chuỗi cung ứng, hệ thống chứng nhận và khả năng bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.