Miễn thuế 500 triệu: “Ép bé – Nới lớn”

Bộ Tài chính đề xuất nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế lên 500 triệu đồng/năm, nhưng mức này “nặng tay” với ngành biên lợi nhuận thấp và “nhẹ tay” với ngành biên lợi nhuận cao. Chuyên gia Nguyễn Hồ Ngọc cho rằng, chính sách nên dựa trên khả năng nộp thuế thực tế, dùng tỷ suất lợi nhuận bình quân ngành để xác định ngưỡng phù hợp và tách chế độ đơn giản – sổ sách đầy đủ để bảo đảm công bằng.

Chuyên gia Nguyễn Hồ Ngọc nhận định, mức ngưỡng 500 triệu hiện chỉ thích hợp với các ngành có lợi nhuận biên cao. Nếu xét riêng doanh thu mà bỏ qua tỷ suất lợi nhuận, chính sách sẽ vô tình siết chặt nhóm biên thấp, trong khi ưu ái nhóm biên cao.

Bộ Tài chính mới đây đã trình Chính phủ đề xuất nâng mức doanh thu miễn thuế lên 500 triệu đồng/năm, gấp 5 lần con số 200 triệu đồng/năm theo đề xuất trước và vượt xa mức đang áp dụng theo Luật Thuế TNCN hiện hành. Đây được xem là bước tiến trong việc cải thiện chính sách, nhưng theo các chuyên gia, con số này vẫn tiềm ẩn nghịch lý về khả năng nộp thuế giữa các ngành nghề.

Ngưỡng miễn thuế 500 triệu ‘nặng tay’ với nhóm lợi nhuận thấp nhưng ‘nhẹ tay’ với nhóm cao.

Ông Nguyễn Hồ Ngọc, Giám đốc đào tạo Công ty TNHH Đào tạo và Tư vấn Á Châu (ATC Academy), phân tích, mức 500 triệu đồng hiện chỉ thực sự phù hợp với những ngành có biên lợi nhuận cao. Nếu chỉ dựa vào doanh thu, hộ kinh doanh có biên lợi nhuận thấp sẽ rơi vào diện chịu thuế trong khi thu nhập thực tế chưa đủ sống, còn các ngành có biên lợi nhuận cao lại hưởng lợi, tạo ra sự “nặng tay – nhẹ tay” rõ rệt trong áp thuế.

Ví dụ, một hộ kinh doanh tạp hóa, đại lý gạo hay bán lẻ hàng thiết yếu với biên lợi nhuận ròng 5–7% sẽ chỉ thu về khoảng 25–35 triệu đồng lợi nhuận mỗi năm từ doanh thu 500 triệu, tức trung bình chưa tới 3 triệu đồng/tháng – thấp hơn nhiều so với ngưỡng giảm trừ bản thân của người lao động làm công ăn lương. Ngược lại, cá nhân kinh doanh dịch vụ nội dung số, công nghệ hay cho thuê tài sản với biên lợi nhuận 40–60% có thể thu về 200–300 triệu lợi nhuận, cao hơn rõ rệt so với người làm công ăn lương cùng thu nhập ròng.

Chuyên gia nhấn mạnh, để chính sách thuế thực sự công bằng, cần đi từ khả năng nộp thuế, chứ không chỉ dựa vào doanh thu. Một giải pháp khả thi là sử dụng tỷ suất lợi nhuận bình quân ngành để suy ngược ra ngưỡng doanh thu chịu thuế riêng cho từng nhóm ngành. Theo cách này, ngành biên lợi nhuận thấp sẽ có ngưỡng cao hơn, ngành biên lợi nhuận cao sẽ có ngưỡng thấp hơn, đảm bảo mức chịu thuế phản ánh sát thực tế lợi nhuận.

Mỗi ngành nghề có biên lợi nhuận và khả năng nộp thuế rất khác nhau.

Ông Ngọc đề xuất hai tầng lựa chọn cho cá nhân kinh doanh:

Chế độ đơn giản: Ngưỡng doanh thu tính dựa trên giảm trừ bản thân, áp dụng cho các hộ kinh doanh nhỏ, không cần lập sổ sách chi tiết. Đây là cách chuẩn hóa, giúp hộ kinh doanh dễ dàng xác định nghĩa vụ thuế mà không phụ thuộc vào số người phụ thuộc.

Chế độ sổ sách đầy đủ: Cá nhân kê khai doanh thu – chi phí thực tế, được áp dụng đầy đủ giảm trừ bản thân và người phụ thuộc, giống như người làm công ăn lương. Người có nhiều phụ thuộc sẽ được lợi hơn, đúng nguyên tắc công bằng.

Cách thiết kế này vừa duy trì khung ngưỡng doanh thu thống nhất, vừa phản ánh đúng điều kiện thực tế của người nộp thuế. Hệ thống sẽ minh bạch, rõ ràng, khuyến khích các cá nhân kinh doanh quy mô lớn tham gia chế độ kế toán chuẩn, đồng thời bảo vệ người làm ăn nhỏ, lãi mỏng khỏi áp lực thuế không hợp lý.

Nhìn tổng thể, nếu áp dụng tỷ suất lợi nhuận ngành, giảm trừ bản thân làm chuẩn, chính sách thuế sẽ chuyển từ một con số mơ hồ sang bộ quy tắc rõ ràng, công bằng, tạo cơ sở ổn định cho ngân sách Nhà nước, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người kinh doanh chân chính. Những ai đầu tư dài hạn, chịu rủi ro thực sự sẽ được nhìn nhận khác với người chỉ tận dụng cơ hội ngắn hạn, tạo nền tảng cho một thị trường bình đẳng hơn, nơi chủ kinh doanh yên tâm tập trung vào khách hàng, sản phẩm, thay vì lo “mai thuế hỏi gì”.