Lộ diện những cái tên chi phối thị trường giám định kim cương

Khi các doanh nghiệp lớn vừa đóng vai trò người kinh doanh vừa nắm quyền kiểm định, rủi ro quản trị không chỉ đe dọa trực tiếp đến thị phần của doanh nghiệp mà còn cấu trúc lại dòng tiền ngành bán lẻ trang sức cao cấp.

Sau vụ việc ông Đặng Ngọc Thảo, nguyên Giám đốc Công ty TNHH MTV Giám định PNJ (P-Lab), bị khởi tố liên quan đến đường dây buôn lậu kim cương, thị trường không chỉ quan tâm đến hoạt động của một doanh nghiệp mà còn đặt câu hỏi về cấu trúc toàn ngành giám định kim cương tại Việt Nam.

Theo tìm hiểu, hoạt động kiểm định đá quý trong nước bắt đầu hình thành từ giữa thập niên 1990. Đến năm 1996, P-Lab ra đời và nhanh chóng trở thành đơn vị tiên phong khi đạt tiêu chuẩn ISO/IEC 17025, đồng thời áp dụng công nghệ khắc mã laser trên kim cương.

Có thời điểm, P-Lab chiếm khoảng 70% thị phần giám định kim cương, xử lý hơn 10.000 sản phẩm mỗi tháng, trong đó có nhiều viên kim cương giá trị lên tới hàng triệu USD. Chứng thư của đơn vị này từng được xem là một trong những tiêu chuẩn tham chiếu phổ biến trên thị trường.

Sự thành công của P-Lab cũng mở đường cho mô hình doanh nghiệp vừa kinh doanh trang sức vừa sở hữu đơn vị giám định riêng.

Chuỗi giá trị khép kín của ngành kim cương

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp lớn trong ngành vàng bạc đá quý đều sở hữu công ty hoặc trung tâm giám định trực thuộc.

DOJI vận hành DOJILAB, kết hợp hoạt động giám định và đào tạo chuyên môn. SJC sở hữu 49% vốn tại Rồng Vàng LAB, trong khi Sacombank-SBJ và GIV (thuộc hệ sinh thái Agribank) cũng tham gia lĩnh vực kiểm định đá quý.

Bên cạnh các doanh nghiệp lớn, thị trường còn xuất hiện một số đơn vị nhỏ như VDG, AD Lab hay IGG. Tuy nhiên, quy mô vốn của nhiều doanh nghiệp chỉ ở mức khoảng 1 tỷ đồng, đồng thời ban lãnh đạo cũng có liên hệ với các doanh nghiệp kinh doanh trang sức tư nhân.

Điều này khiến thị trường giám định kim cương tại Việt Nam chủ yếu vận hành theo mô hình khép kín, khi doanh nghiệp vừa tham gia kinh doanh vừa cung cấp dịch vụ kiểm định cho sản phẩm.

Khác biệt với mô hình quốc tế

Theo các chuyên gia, đây là điểm khác biệt đáng chú ý so với các thị trường phát triển.

Trên thế giới, những tổ chức giám định có ảnh hưởng lớn như GIA (Viện Đá quý Mỹ), HRD Antwerp hay IGI (International Gemological Institute) đều hoạt động theo mô hình độc lập với doanh nghiệp kinh doanh kim cương.

Nguyên tắc phổ biến là không kinh doanh sản phẩm mình kiểm định và không kiểm định sản phẩm mình kinh doanh, nhằm hạn chế xung đột lợi ích và tăng tính khách quan của chứng thư giám định.

Trong khi đó, tại Việt Nam, việc phần lớn thị phần nằm trong tay các doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái bán lẻ khiến thị trường phụ thuộc nhiều vào uy tín thương hiệu hơn là cơ chế giám sát độc lập.

Tác động đến doanh nghiệp và ngành

Đối với các doanh nghiệp kinh doanh trang sức, hoạt động giám định đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng niềm tin khách hàng, hỗ trợ định giá và thúc đẩy thanh khoản trên thị trường thứ cấp.

Sau vụ việc của P-Lab, giới phân tích cho rằng áp lực lớn nhất không nằm ở doanh số ngắn hạn mà ở khả năng duy trì niềm tin của người tiêu dùng. Nếu tâm lý thận trọng kéo dài, các doanh nghiệp có thể phải tăng cường kiểm định chéo, hợp tác với nhiều tổ chức độc lập hơn hoặc đầu tư mạnh hơn cho hệ thống quản trị và truy xuất nguồn gốc.

Ở góc độ ngành, sự kiện lần này cũng có thể thúc đẩy quá trình hoàn thiện khung pháp lý đối với hoạt động giám định đá quý, nâng cao yêu cầu về tính minh bạch, chuẩn hóa quy trình kiểm định và tăng cường cơ chế giám sát độc lập nhằm củng cố niềm tin trên thị trường.