Lãi suất chạm đáy, tăng trưởng cũng chạm đáy: Thái Lan đang đi vào “vết xe đổ” của Nhật Bản?

Quốc gia Đông Nam Á này đang già hóa trước khi trở nên giàu có, trong khi mức nợ cao đang kìm hãm chi tiêu - yếu tố có thể thúc đẩy nền kinh tế.

Từng được ca ngợi là một trong những “con hổ châu Á”, Thái Lan đang đứng trước nguy cơ trở thành biểu tượng mới của châu Á về tăng trưởng trì trệ và lãi suất chạm đáy, thay thế vị trí vốn thuộc về Nhật Bản.

Lãi suất chính sách của Thái Lan hiện chỉ ở mức 1%, thuộc nhóm thấp nhất thế giới, chỉ đứng sau Thụy Sĩ. Trong khi các ngân hàng trung ương trên toàn cầu đang đẩy mạnh thắt chặt chính sách để kiềm chế lạm phát do chiến tranh ở Trung Đông gây ra, Ngân hàng Trung ương Thái Lan (BOT) hôm thứ Tư vẫn giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp thứ ba liên tiếp.

Nhiều chuyên gia dự báo Thái Lan có thể sớm có lãi suất thấp hơn Nhật Bản. Nền kinh tế Nhật từng mắc kẹt trong thời kỳ lãi suất âm và giảm phát kéo dài nhiều năm, nhưng đã nâng lãi suất lên 1% vào tháng 6 và được kỳ vọng tiếp tục tăng ngay trong tháng 9 để chống lại áp lực giá cả.

Mức lãi suất thấp của Thái Lan cho thấy nền kinh tế này đang trở thành một trong những trường hợp điển hình nhất trong khu vực về nguy cơ “Nhật Bản hóa” (Japanification) – tình trạng tăng trưởng thấp và lạm phát thấp kéo dài. Nợ hộ gia đình cao, dân số già hóa nhanh và những động lực tăng trưởng như du lịch suy yếu đang cùng lúc kìm hãm chi tiêu của người tiêu dùng.

“Châu Á nói chung đối mặt với rủi ro Nhật Bản hóa cao hơn so với phần còn lại của thế giới vì khu vực này đang già hóa. Và Thái Lan đang chịu tác động mạnh nhất vì mức nợ vốn đã rất cao”, Louise Loo, Trưởng bộ phận kinh tế châu Á tại Oxford Economics, nhận định.

Bà cho rằng Trung Quốc cũng đối mặt với những rủi ro tương tự, nhưng nước này có nhiều công cụ kinh tế và tài khóa hơn để hỗ trợ nền kinh tế.

Thái Lan và Nhật Bản đều có mức lãi suất 1%

Theo Nond Prueksiri, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Trung tâm Tình báo Kinh tế của Siam Commercial Bank, mức lãi suất thấp của Thái Lan là “một vấn đề mang tính cơ cấu hơn là chu kỳ”.

“Chúng ta không có động lực đáng kể từ phía cầu. Xã hội đang già hóa, nợ cao, vì vậy dư địa để người tiêu dùng tăng chi tiêu không còn nhiều”, ông nói.

Trước khi xung đột ở Trung Đông nổ ra, Thái Lan đã trải qua 12 tháng giảm phát liên tiếp. Chiến tranh khiến giá cả tăng trở lại, nhưng áp lực này đang hạ nhiệt và lạm phát toàn phần giảm tháng thứ ba liên tiếp trong tháng 7, xuống còn 1.95%.

Áp lực giảm phát không phải tín hiệu tích cực đối với nền kinh tế lớn thứ hai Đông Nam Á, vốn đặt mục tiêu đạt vị thế quốc gia thu nhập cao vào năm 2037. Tăng trưởng kinh tế của Thái Lan đã mắc kẹt quanh mức 2%/năm trong nhiều năm và được Ngân hàng Thế giới cũng như IMF dự báo sẽ thấp hơn trong năm nay.

Lạm phát Thái Lan

Du lịch và xuất khẩu cùng suy yếu

Đại dịch Covid-19 đã giáng một đòn mạnh vào ngành du lịch, một trong những trụ cột của nền kinh tế Thái Lan. Trong khi đó, xuất khẩu chịu sức ép từ hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc và sự nổi lên của các trung tâm sản xuất mới trong khu vực như Việt Nam.

Nguy cơ Mỹ áp thuế cao hơn và lực lượng lao động ngày càng thu hẹp cũng đang gây sức ép lên hoạt động sản xuất trong nước.

Don Nakornthab, Phó Thống đốc BOT phụ trách chính sách tiền tệ, mô tả tăng trưởng kinh tế Thái Lan là “thấp và không đồng đều”. Ông cho biết lãi suất vẫn có thể được cắt giảm nếu xảy ra khủng hoảng, nhưng thừa nhận ngân hàng trung ương “gần như đã chạm giới hạn” về khả năng sử dụng chính sách tiền tệ để thúc đẩy tăng trưởng.

Theo ông, Thái Lan cần các biện pháp tài chính có mục tiêu từ ngân hàng trung ương và các chương trình kích thích tài khóa từ Chính phủ để đẩy nhanh tăng trưởng kinh tế.

Già trước khi giàu

Nhân khẩu học là một phần quan trọng trong rủi ro Nhật Bản hóa của Thái Lan.

Tỷ lệ sinh của nước này đang ở mức thấp nhất trong 75 năm. Theo Ngân hàng Thế giới, tổng tỷ suất sinh chỉ còn 1.2 con/phụ nữ, thấp hơn nhiều so với mức 2.1 cần thiết để duy trì quy mô dân số ổn định.

Các chuyên gia dự báo dân số Thái Lan có thể giảm từ 67 triệu người xuống còn 30 triệu người trong 50 năm tới. Các quan chức và chuyên gia kinh tế cũng cảnh báo điều này sẽ gây ra những rủi ro lớn đối với tăng trưởng.

Dân số Thái Lan đang già hóa nhanh chóng

“Ngay từ trước Covid-19, lực lượng dân số trong độ tuổi lao động của Thái Lan đã bắt đầu giảm về số lượng, và đó đơn giản là câu chuyện về tăng trưởng cơ cấu thấp trong tương lai. Điều này thường kéo theo lạm phát thấp và, do đó, lãi suất thấp”, Miguel Chanco, Kinh tế trưởng phụ trách các thị trường mới nổi châu Á tại Pantheon Macroeconomics, nói.

Những vấn đề kinh tế và nhân khẩu học của Thái Lan có nhiều điểm tương đồng với Nhật Bản và Hàn Quốc. Tuy nhiên, điểm đáng lo là Thái Lan đang già hóa trước khi đạt được vị thế của một nền kinh tế phát triển.

Số người trên 65 tuổi tại Thái Lan đã tăng gấp đôi trong giai đoạn 2000-2020 và được dự báo sẽ tăng gấp đôi một lần nữa vào năm 2040, lên khoảng 26% tổng dân số, theo Ngân hàng Thế giới.

“Chúng ta sẽ trở nên già nhưng không giàu. Chúng ta đang đi theo quỹ đạo của một nền kinh tế phát triển mà chưa đạt được mức thu nhập thường đi kèm với vị thế đó”, chuyên gia kinh tế độc lập Burin Adulwattana nhận định.

Nợ hộ gia đình làm giảm tác dụng của lãi suất thấp

Bên cạnh vấn đề nhân khẩu học là gánh nặng nợ.

Nợ hộ gia đình của Thái Lan tương đương 86% GDP, cao nhất trong nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình cao trên thế giới, theo HSBC. Trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế và tiền lương chậm lại, người tiêu dùng ngày càng phải vay nợ để trang trải các khoản chi tiêu hàng ngày.

“Một phần lớn thu nhập hộ gia đình thường phải được dành ra để trả nợ gốc. Điều đó đã hạn chế tiêu dùng”, Aris Dacanay, chuyên gia kinh tế cấp cao phụ trách ASEAN tại HSBC, cho biết.

Nợ của hộ gia đình và nợ công Thái Lan

Tác động này lan sang cả doanh nghiệp và đầu tư. Các công ty trì hoãn kế hoạch mở rộng vì không thể dựa vào nhu cầu trong nước hoặc chuyển chi phí gia tăng sang người tiêu dùng.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng gánh nặng nợ cao đã làm giảm hiệu quả của việc hạ lãi suất trong kích thích lạm phát và tăng trưởng.

“Cơ chế truyền dẫn chính sách về cơ bản đã bị phá vỡ ở Thái Lan, vì vậy hỗ trợ ngày càng phải đến từ Chính phủ thông qua chính sách tài khóa”, Loo của Oxford Economics nói.

Đây cũng là một yếu tố từng giúp một số quốc gia thoát khỏi tình trạng Nhật Bản hóa. Tại Nhật Bản, cựu Thủ tướng Shinzo Abe từng triển khai các chương trình chi tiêu chính phủ quy mô lớn và thúc đẩy nới lỏng tiền tệ mạnh mẽ để đưa nền kinh tế thoát khỏi vòng xoáy giảm lạm phát kéo dài.

Nhưng Thái Lan không có nhiều dư địa tài khóa để làm điều tương tự. Các chuyên gia dự báo Chính phủ nước này sẽ bắt đầu thu hẹp một số chương trình kích thích từ năm tới, khi tỷ lệ nợ công/GDP tiến gần giới hạn 70% mà Chính phủ tự đặt ra.

“Việc thắt chặt tài khóa này là cần thiết, và vì vậy tăng trưởng sẽ chậm. Khi tăng trưởng chậm, chính sách tiền tệ cần phải bù đắp cho điều đó”, Dacanay nói.

Ông dự báo ngân hàng trung ương sẽ giữ lãi suất ở mức 1% cho đến cuối năm sau.

Theo Chanco của Pantheon, những vấn đề nhân khẩu học và thách thức đối với mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu khiến Thái Lan ngày càng khó đạt mức tăng trưởng cao hơn mức một chữ số thấp hiện nay.

“Thái Lan càng chần chừ trong cải cách thì càng mất vị thế trước các đối thủ trong khu vực”, ông nói.