Kỷ luật thắng "canh sóng"?

VN-Index vẫn tăng trong nửa đầu năm 2026 nhưng không đồng nghĩa phần lớn nhà đầu tư đều có lãi. Khi dòng tiền chỉ tập trung vào một nhóm nhỏ cổ phiếu vốn hóa lớn, việc "canh sóng" ngày càng khó, trong khi dữ liệu từ các quỹ mở cho thấy đầu tư kỷ luật và nắm giữ dài hạn vẫn tạo ra hiệu quả ổn định.

Hiệu suất của nhiều quỹ mở cho thấy thời gian nắm giữ càng dài, xác suất sinh lời càng cao. Trong bối cảnh thị trường phân hóa mạnh, giới đầu tư chuyên nghiệp cho rằng định giá hấp dẫn và triển vọng nâng hạng vẫn là những yếu tố hỗ trợ thị trường trong trung và dài hạn.

Mặc dù VN-Index tăng 4,2% nửa đầu năm 2026, lợi nhuận thực của nhà đầu tư không được phản ánh đầy đủ. Khi loại trừ ảnh hưởng của bốn cổ phiếu lớn (VIC, VHM, VRE, VPL), chỉ số thực chất giảm 1,7%. Số lượng cổ phiếu giảm giá trên HoSE vẫn áp đảo số mã tăng, cho thấy dòng tiền chỉ tập trung vào nhóm rất hẹp. Điều này khiến khả năng tạo lợi nhuận phụ thuộc vào việc nắm giữ đúng nhóm cổ phiếu dẫn dắt, thay vì theo xu hướng chung của thị trường.

Các chuyên gia chỉ ra rằng những phiên tăng mạnh nhất thường xuất hiện rất gần các phiên giảm sâu. Ít nhà đầu tư có thể bán trước khi thị trường điều chỉnh rồi quay lại đúng thời điểm phục hồi. Áp lực tâm lý sau nhịp giảm thường khiến nhiều người tiếp tục đứng ngoài khi xu hướng tăng đã quay trở lại. Do đó, cố gắng liên tục xác định điểm mua-bán tối ưu là một chiến lược khó thành công.

Thay vì canh sóng, nhà đầu tư nên tập trung vào những yếu tố có thể kiểm soát: thời gian nắm giữ, kỷ luật đầu tư và duy trì danh mục dài hạn. Theo dữ liệu quỹ VCBF-BCF, nhà đầu tư nắm giữ liên tục 5 năm trở lên đạt lợi suất bình quân 3,9% đến 21,9%/năm, bất kể mua ở vùng 700-800 điểm hay trên 1.500 điểm của VN-Index. Trong quá khứ chưa ghi nhận giai đoạn nào nắm giữ đủ 5 năm bị thua lỗ.

Xu hướng này rõ nét hơn khi kéo dài thời gian. Với nắm giữ 7 năm trở lên, lợi suất bình quân năm dao động 7,9% đến 18,3%. Nắm giữ 10 năm trở lên, lợi suất nằm trong khoảng 12,8% đến 15,5%. Dữ liệu từ Fmarket cũng cho thấy xu hướng chung: thời gian nắm giữ càng dài, hiệu quả sinh lời của nhiều quỹ mở càng cải thiện, xác suất đạt lợi nhuận cũng tăng lên.

Trong giai đoạn 3 năm gần đây, nhiều quỹ mở duy trì mức sinh lời tích lũy trên 50%, tương đương 13-20%/năm. Dẫn đầu là DCDS (70,36%), MAGEF (64,08%), BVFED (61,73%), VINACAPITAL-VMEEF (58,29%) và VCBF-BCF (58,06%). Ngay cả ở mốc một năm, là giai đoạn thị trường phân hóa cao, nhiều quỹ cổ phiếu vẫn ghi nhận sinh lời trên 20%, với MAGEF dẫn đầu (25,50%), tiếp theo VNDAF (25,45%), BVFED (25,14%).

Các tổ chức đầu tư đánh giá triển vọng trung và dài hạn của thị trường theo hướng tích cực. VN-Index hiện giao dịch ở mức P/E dự phóng khoảng 12 lần, trong khi lợi nhuận doanh nghiệp niêm yết tăng 37% so với cùng kỳ và kỳ vọng tăng thêm 15-20%. Loại ảnh hưởng nhóm Vingroup, P/E chỉ còn 9,3 lần - mức định giá thường chỉ xuất hiện trong giai đoạn thị trường chịu áp lực mạnh, cho thấy còn dư địa tăng đáng kể.

Bối cảnh hiện tại cho thấy cơ hội nghiêng về những nhà đầu tư kiên nhẫn tích lũy các doanh nghiệp có nền tảng tốt và đồng hành cùng chu kỳ tăng trưởng. Các cải cách nhằm nâng cao chất lượng thị trường vốn, tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước và tháo gỡ điểm nghẽn nền kinh tế cần thêm thời gian để chuyển hóa thành kết quả. Khi các yếu tố này phát huy hiệu quả, dư địa tăng của thị trường vẫn còn đáng kể.