MỚI

Tính thuế TNCN 2026

#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Khi từ thiện là một khoản "đầu tư"

CÚ LỪA CỦA CẢM XÚC

Nếu tôi nói với bạn rằng, trong Báo cáo tài chính của nhiều "tay chơi" trên thị trường, số tiền từ thiện không được hạch toán là "Chi phí cho lòng tốt", mà nó nằm trong mục "Chi phí Marketing", "Phí bảo hiểm rủi ro danh tiếng", hay thậm chí… là một công cụ để rửa tiền?

Hàng loạt KOL, doanh nhân, người nổi tiếng vừa bị bắt vì các cáo buộc liên quan đến lừa đảo chiếm đoạt tài sản, buôn lậu, trốn thuế... Điểm chung giữa họ là hoạt động từ thiện dày đặc, giấy khen đầy nhà và cả những video triệu view trên mạng.

Trong buổi phân tích hôm nay, chúng ta sẽ nhìn sâu vào hậu trường của những con số khổng lồ và xem xét nó dưới góc độ tâm lý học, kinh doanh và cả pháp luật.

HIỆU ỨNG HÀO QUANG - KHI NÃO BỘ "ĐI ĐƯỜNG TẮT"

Sam Bankman-Fried - ông chủ sàn FTX, người cam kết quyên góp toàn bộ tài sản cho từ thiện. Nhưng đó lại là kẻ lừa đảo tài chính lớn nhất lịch sử hiện đại, thổi bay hàng tỷ đô la của nhà đầu tư.

Tại sao hàng triệu người thông minh, các quỹ đầu tư sừng sỏ vẫn sập bẫy? Bởi vì cái "hào quang từ thiện" chói lòa kia đã tắt đi Bộ lọc hoài nghi của chúng ta. Trong đầu tư và cả cuộc sống, khi bộ lọc này tắt, đó là lúc bạn mất tiền thậm chí là sức khỏe.

Chúng ta cần nhớ một tiên đề trong tài chính: "Đạo đức cá nhân" và "Năng lực quản trị" là hai biến số độc lập. Một người cha tốt, một nhà từ thiện mẫn cán bỏ tiền tỷ xây nhà cho người dân hoàn toàn có thể là một CEO tồi tệ hoặc một chuyên gia gian lận báo cáo tài chính.

TỪ THIỆN NHƯ MỘT KHOẢN ĐẦU TƯ (ROI CỰC CAO)

Thế thì dưới góc độ kinh doanh, mọi thứ còn thú vị hơn nữa

CẤP ĐỘ 1: Mua niềm tin trong ngành hàng rủi ro.

Từ thiện có thể là hình thức marketing hiệu quả nhất đặc biệt với những ngành hàng nhạy cảm, kiểu như là mỹ phẩm hay thực phẩm chức năng chẳng hạn. Đây là những ngành bán "niềm tin" vì khách hàng luôn lo sợ rủi ro sức khỏe. Để chạy quảng cáo thuyết phục bạn rằng "Sản phẩm này an toàn", họ phải tốn hàng chục tỷ đồng và bạn vẫn nghi ngờ. Nhưng, nếu dùng số tiền đó để xây cầu, xây nhà tình thương và livestream khóc cười cùng bà con? Dùng từ thiện để neo tâm lý 'Tâm sinh Tướng'. Hiệu ứng Hào quang ở đây hoạt động cực mạnh: Khách hàng nhìn vào và nghĩ: 'Chị chủ này tâm tốt thế, đi chùa, cứu người, chắc chắn chị ấy không nỡ dùng kem trộn hay hàng giả để hại mình đâu'.

Cấp độ 2: "MỒI CÂU" ĐA CẤP TÀI CHÍNH (Ponzi).

Chúng ta không lạ gì hình ảnh các "thầy", các đội nhóm lừa đảo tài chính ngoài khoe tiền mặc vest, đeo nơ thì còn đi dép tổ ong trao phong bì ở vùng sâu vùng xa. Tại sao họ phải làm vậy? Họ không bán sản phẩm, họ bán "Giấc mơ làm giàu". Hình ảnh từ thiện là minh chứng cho sự thành công giả tạo với caption: "Kiếm tiền thời 4.0 để phụng sự xã hội". Đây là mồi câu hoàn hảo để đánh vào lòng tham và sự ngưỡng mộ của những nhà đầu tư F0 thiếu kiến thức. Với các tay chơi này, một đồng bỏ ra làm từ thiện có thể mang về 10 đồng vốn huy động từ người mới. Tỷ suất sinh lời không tưởng? Có kênh đầu tư nào lãi hơn thế không?

Tất nhiên, lớp người từ thiện bằng cách này sẽ biến hành động giúp đỡ thành một chương trình truyền hình thực tế với đầy đủ camera, ánh sáng, góc quay đẹp, lời lẽ xúc động. Lúc này, Chi phí để có một khách hàng giảm xuống mức cực thấp. Từ thiện trở thành khoản Marketing ngon bổ rẻ nhất.

HÀNG RÀO DƯ LUẬN – TẤM KHIÊN BẢO VỆ

Ngoài câu chuyện đầu tư siêu lợi nhuận, Nó còn hoạt động như một chiến lược phòng thủ nữa, hay có thể gọi là bảo hiểm rủi ro danh tiếng. Làm việc tốt tạo ra một cộng đồng trung thành, sẵn sàng bảo vệ công ty/ cá nhân khi khủng hoảng xảy ra.

Trong quản trị rủi ro doanh nghiệp, khi khủng hoảng xảy ra (sản phẩm lỗi, lừa đảo, trốn thuế), doanh nghiệp cần một "tấm khiên". Hãy tưởng tượng, khi một KOL tài chính hay một doanh nghiệp bị bóc phốt về năng lực yếu kém hay sản phẩm không chất lượng. Ai sẽ là người bảo vệ họ? Không phải luật sư. Mà là cộng đồng mạng - những người đã "mang nợ" cảm xúc từ những hình ảnh từ thiện trước đó.

Chúng ta thấy rất nhiều bình luận kiểu như: "đã làm được gì cho đời chưa mà phán xét người ta?" "Dù sao cô ấy cũng giúp được bao nhiêu người nghèo."

Đây là một loại "Bảo hiểm rủi ro danh tiếng". Khi bạn đã xây dựng được hình tượng "Mạnh thường quân", công chúng sẽ có xu hướng tha thứ dễ dàng hơn cho những sai phạm của bạn. Đối với tội phạm kinh tế, sự chần chừ và bao dung của dư luận chính là thời gian vàng để tẩu tán tài sản hoặc trốn chạy.

GÓC KHUẤT - DÙNG TIỀN BẨN ĐI TỪ THIỆN

Và bây giờ, chúng ta bước vào phần tăm tối nhất của câu chuyện. Cấp độ cao nhất và cũng đau đớn nhất: Tấm khiên che mắt pháp luật. Làm từ thiện bằng tiền phi pháp là tội phạm ngụy trang. Không có gì cao thượng khi bạn lấy tiền lừa đảo được từ người này để phát cho người khác. Không có gì đáng khen khi bạn dùng tiền trốn thuế - khoản tiền đáng lẽ phải dùng cho y tế, giáo dục, cơ sở hạ tầng - để xây nhà cho người nghèo rồi quay video khóc lóc. Đó không phải lòng nhân ái mà là đạo đức giả.

Hay nhìn lại vụ án Vạn Thịnh Phát. Trước khi sự thật về khoản lỗ hàng trăm nghìn tỷ tại SCB bị phơi bày, công chúng biết đến tập đoàn này như thế nào? Là 'người hùng' trong đại dịch Covid-19. Hàng triệu liều vắc-xin, hàng nghìn máy thở, bệnh viện dã chiến, xe cứu thương được tài trợ thần tốc. Lúc đó, bất kỳ ai đặt câu hỏi về nguồn tiền của họ đều bị ném đá là 'vô ơn'.

Đây là chiến thuật 'Too Big To Fail' về mặt đạo đức. Họ tạo ra một vị thế xã hội lớn đến mức xã hội lầm tưởng rằng sự tồn tại của DN là cần thiết cho an sinh xã hội. Nhưng hãy nhìn vào bản chất dòng tiền: Số tiền từ thiện khổng lồ đó, so với số tiền hàng trăm nghìn tỷ đã 'bốc hơi' của người dân và ngân hàng, chỉ là hạt cát. Đó là chi phí để mua thời gian, mua sự chậm trễ của công lý.

Nhưng các bạn hãy nhớ kỹ điều này: Tiền bẩn, dù có đi qua bao nhiêu quỹ từ thiện, dù có cứu bao nhiêu người, về mặt bản chất tài chính, nó vẫn là tiền bẩn.

Và pháp luật cần quy định rõ ràng rằng hoạt động từ thiện bằng nguồn tiền phi pháp không được coi là tình tiết giảm nhẹ. Hiện nay trong nhiều vụ án, luật sư bào chữa thường viện dẫn hoạt động từ thiện của thân chủ làm tình tiết để xin giảm án. Và điều đó có hiệu quả. Nhưng nếu tiền từ thiện có nguồn gốc phi pháp thì cơ quan tố tụng không nên xem đó là tình tiết giảm nhẹ mà phải xem là tình tiết tăng nặng vì bị cáo đã cố tình sử dụng hoạt động từ thiện để che giấu tội phạm, để tạo lá chắn, để lợi dụng lòng tốt của xã hội.

HÃY LÀ NHÀ ĐẦU TƯ CÓ CÁI ĐẦU LẠNH

Đã bao giờ chúng ta đưa ra một quyết định tài chính, mua một món hàng hay đầu tư vào đâu đó chỉ vì tin vào cái mác người tốt của một ai đó chưa? Đây là một lời nhắc nhở rằng, đừng bao giờ để trái tim nằm trên cái đầu, đặc biệt là trong chuyện tiền bạc, vì khi túi tiền bị ảnh hưởng, sẽ chẳng có quý từ thiện nào đến bù cho chúng ta cả.

Tôi viết bài này cũng không phải để kêu gọi các bạn ngừng làm từ thiện, hay ngừng tin vào lòng tốt. Xã hội này vẫn cần những tấm lòng vàng thực sự.

Nhưng với tư cách là một nhà đầu tư, khi các bạn quyết định bỏ tiền vào một cổ phiếu, một dự án hay một con người, tôi muốn các bạn hãy khắc cốt ghi tâm 3 điều:

Hồng Nhung

Chuyên viên tư vấn đầu tư tại FPTS.