Iran giữ "lá bài" Hormuz

Lưu lượng tàu qua lại tuyến hàng hải huyết mạch này đã sụt giảm nghiêm trọng từ hơn 100 tàu xuống còn 43 tàu/ngày tính đến đầu tháng 7/2026, tạo áp lực cộng hưởng lên biên lợi nhuận của các doanh nghiệp vận tải biển và xuất nhập khẩu.

Nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng tại eo biển Hormuz đang bước vào giai đoạn mới khi Mỹ cùng các bên trung gian thúc đẩy đàm phán với Iran nhằm ngăn kế hoạch thu phí tàu thuyền đi qua tuyến hàng hải chiến lược này.

Theo các nguồn tin quốc tế, Washington đã đề xuất cho phép Iran tiếp cận một phần trong khoảng 100 tỷ USD tài sản đang bị phong tỏa ở nước ngoài nếu Tehran từ bỏ ý định kiểm soát và thu phí hoạt động vận tải qua Hormuz. Trước đó, hai bên từng đạt tiến triển về khả năng giải ngân khoảng 6 tỷ USD tài sản bị đóng băng tại Qatar, song quá trình này đã đình trệ sau khi căng thẳng trên tuyến hàng hải leo thang.

Đối với Iran, Hormuz không chỉ mang ý nghĩa địa chính trị mà còn được xem là nguồn thu tiềm năng. Tehran đặt mục tiêu thu khoảng 40 tỷ USD mỗi năm từ việc cung cấp các dịch vụ bảo đảm an ninh hàng hải đối với tàu thuyền đi qua khu vực. Tuy nhiên, đề xuất này đã vấp phải sự phản đối từ Mỹ cũng như nhiều quốc gia vùng Vịnh.

Trong khi đó, Oman đưa ra phương án trung gian khi đề xuất thành lập quỹ tự nguyện để chi trả các dịch vụ hàng hải thay vì áp dụng cơ chế thu phí trực tiếp. Dù vậy, Iran chưa đồng thuận vì phương án này không đáp ứng mục tiêu tạo nguồn thu ổn định từ Hormuz.

Những bất đồng khiến hoạt động vận tải qua eo biển tiếp tục suy giảm. Theo dữ liệu từ Kpler, lượng tàu đi qua Hormuz hiện chỉ còn khoảng 43 chuyến/ngày, giảm mạnh so với mức 75 chuyến/ngày của một tuần trước và thấp hơn nhiều so với mức trên 100 chuyến/ngày trước khi xung đột bùng phát.

Hormuz là tuyến vận tải đặc biệt quan trọng đối với thị trường năng lượng khi một tỷ trọng lớn dầu thô và khí hóa lỏng (LNG) toàn cầu được vận chuyển qua khu vực này. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể nhanh chóng đẩy chi phí vận tải, phí bảo hiểm hàng hải và giá năng lượng tăng cao.

Đối với doanh nghiệp, nhóm dầu khí thượng nguồn, vận tải biển, logistics và bảo hiểm hàng hải là những lĩnh vực chịu ảnh hưởng trực tiếp từ diễn biến tại Hormuz. Giá dầu duy trì ở mức cao có thể hỗ trợ doanh thu của các doanh nghiệp khai thác dầu khí, nhưng đồng thời làm gia tăng chi phí đầu vào đối với các ngành tiêu thụ nhiều nhiên liệu như hàng không, hóa chất, nhựa và vận tải.

Ở góc độ kinh tế vĩ mô, biến động giá dầu còn tạo sức ép lên lạm phát toàn cầu, qua đó ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn. Nếu giá năng lượng tiếp tục neo cao, kỳ vọng cắt giảm lãi suất tại nhiều nền kinh tế có thể bị trì hoãn, tác động đến dòng vốn quốc tế và thị trường tài chính.

Giới phân tích cho rằng dù các cuộc đàm phán vẫn đang được duy trì, khả năng đạt được thỏa thuận toàn diện trong ngắn hạn còn bỏ ngỏ. Iran vẫn xem Hormuz là một đòn bẩy chiến lược trong quan hệ với phương Tây, trong khi Mỹ và các đồng minh muốn bảo đảm nguyên tắc tự do hàng hải đối với một trong những tuyến vận tải quan trọng nhất thế giới.