Giá rẻ không còn là vũ khí

Khi lợi thế nhân công và chi phí sản xuất ngày càng thu hẹp, doanh nghiệp Việt đứng trước yêu cầu chuyển từ cạnh tranh bằng giá sang công nghệ, thương hiệu, dữ liệu và khả năng kiểm soát chuỗi giá trị.

Chi phí lao động tăng và cạnh tranh từ các nước trong khu vực buộc doanh nghiệp Việt Nam phải chuyển hướng từ sản xuất giá rẻ sang nâng cao giá trị gia tăng và phát triển thương hiệu.

Lợi thế chi phí thấp từng là một trong những nền tảng giúp doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất quốc tế. Tuy nhiên, khi khoảng cách chi phí thu hẹp, mô hình chỉ dựa vào nhân công giá rẻ ngày càng khó tạo ra biên lợi nhuận cao. Tại một diễn đàn về chiến lược và thương hiệu ngày 23/9, đại diện một doanh nghiệp sản xuất cho biết chi phí sản xuất một sản phẩm cho đối tác Mỹ đã giảm từ khoảng 50 USD xuống 25 USD sau 5 năm.

Con số này cho thấy năng suất có thể được cải thiện mạnh, nhưng đồng thời đặt ra câu hỏi lớn hơn: doanh nghiệp Việt đang giữ lại bao nhiêu giá trị trong chuỗi? Nếu chỉ đảm nhiệm khâu sản xuất, phần lợi nhuận thường mỏng hơn so với các công đoạn nghiên cứu, thiết kế, phát triển sản phẩm, sở hữu thương hiệu và phân phối.

Vì vậy, hướng đi được đặt ra là xây dựng chuỗi giá trị rộng hơn, từ R&D, sản xuất, cung ứng đến thương hiệu và phân phối. Với thị trường quốc tế, doanh nghiệp có thể kết hợp nhiều mô hình: vừa phát triển thương hiệu riêng, vừa tiếp tục OEM cho các tập đoàn lớn, đồng thời nâng năng lực nghiên cứu và phát triển.

Đổi mới sáng tạo cũng đang chuyển từ câu chuyện “có công nghệ” sang công nghệ tạo ra tiền. Các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp không nhất thiết phải sở hữu công nghệ tiên tiến nhất, mà quan trọng là ứng dụng công nghệ và dữ liệu để tăng năng suất, rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm và nâng chất lượng quyết định. Trong bối cảnh AI đang rút ngắn chu kỳ phát triển, áp lực này càng rõ.

Với ngành sản xuất, thay đổi này có thể làm gia tăng chi phí đầu tư ban đầu cho R&D, tự động hóa, dữ liệu và xây dựng thương hiệu. Nhưng nếu thành công, doanh nghiệp có khả năng chuyển từ vị trí nhà cung cấp theo đơn hàng sang chủ động hơn về sản phẩm, khách hàng và giá bán.

Ở cấp độ thương hiệu quốc gia, mục tiêu giai đoạn 2030-2035 được đặt ra là hình thành đội ngũ doanh nghiệp có thương hiệu mạnh ở khu vực và quốc tế, trong đó hướng tới 5-10 thương hiệu Việt lọt Top 500 thế giới.