Gần như chắc chắn Việt Nam sẽ bị Mỹ áp thuế quan

Ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cho rằng Việt Nam gần như chắc chắn sẽ phải đối mặt với các biện pháp thuế quan mới từ Mỹ. Tuy nhiên, mức độ tác động cuối cùng sẽ phụ thuộc đáng kể vào quá trình giải trình, đàm phán song phương và phạm vi hàng hóa bị áp thuế.

Tại phiên thảo luận "Vĩ mô 2026 - Việt Nam trước các cú sốc bên ngoài và cơ hội bên trong" thuộc khuôn khổ Vietnam Investment Forum - Summer Summit, ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, nhận định Việt Nam gần như chắc chắn sẽ phải đối mặt với các biện pháp thuế quan mới từ Mỹ. Chuyên gia cho biết Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đang chuẩn bị triển khai hai động thái thuế quan mới nhằm xây dựng cơ sở pháp lý duy trì mức thuế nhập khẩu cao sau khi mức thuế tạm thời 10% hết hiệu lực vào tháng 7/2026. Động thái đầu tiên là đề xuất áp thuế bổ sung từ 10% đến 12,5% đối với khoảng 60 quốc gia bị cáo buộc vi phạm các cam kết về lao động, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, ông Thành đánh giá tác động từ kịch bản này đối với Việt Nam là không quá lớn vì bản chất chỉ là sự thay thế mức thuế cũ, thuế không về 0 nhưng thay vì cộng thêm 10% thì có thể là 10% hoặc 12,5%.

Ngược lại, hướng đi thứ hai của Mỹ mới là yếu tố tiềm ẩn rủi ro lớn hơn đối với kinh tế Việt Nam khi USTR tiến hành cuộc điều tra theo Điều khoản 301 liên quan đến các cáo buộc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Theo ông Thành, rủi ro đối với Việt Nam hiện nay là khá cao vì báo cáo vừa qua của Mỹ tương đối sơ sài, mang tính hình thức, trong khi nội bộ Mỹ vẫn tồn tại nhóm quan điểm muốn áp thuế cao đối với các nền kinh tế có thặng dư thương mại lớn. Khả năng Việt Nam bị đánh thuế và chịu mức thuế cao hơn nhiều nền kinh tế khác là rất lớn, dù vẫn thấp hơn đáng kể so với Trung Quốc. Mức thuế cuối cùng có thể dao động từ 10% cho tới 25% tùy theo kết quả giải trình trước thời hạn ngày 2/7 và quá trình đàm phán song phương. Nếu mức thuế bị đẩy lên tối đa 25%, tác động đối với kinh tế Việt Nam sẽ chuyển biến rất tiêu cực.

Mặc dù vậy, chuyên gia Fulbright chỉ ra rằng Việt Nam vẫn có cơ sở để lạc quan nhờ những lợi thế riêng biệt. Việt Nam hoàn toàn có thể lập luận rằng việc vi phạm bản quyền nếu có cũng không nhằm đánh cắp công nghệ Mỹ hay cạnh tranh trực tiếp trong lĩnh vực công nghệ cao như trường hợp của Trung Quốc trước đây. Nhằm đạt được kịch bản tích cực là mức thuế bổ sung chỉ tăng thêm khoảng 5-6 điểm phần trăm thay vì tăng vọt lên 20% hay 25%, Việt Nam có thể đưa ra một số nhượng bộ song phương và chấp nhận các yêu cầu mạnh mẽ hơn từ Mỹ về cơ chế bảo vệ sở hữu trí tuệ. Ông Thành tin tưởng rằng dù thông tin này có thể gây tác động tiêu cực ngắn hạn cho thị trường tài chính vào cuối năm nay hoặc đầu năm sau, năng lực cạnh tranh và khả năng chống chịu vốn có sẽ giúp nền kinh tế thích ứng tốt như đã từng làm trong quá khứ.

Bên cạnh áp lực thuế quan, nền kinh tế Việt Nam còn chịu tác động từ lộ trình lãi suất toàn cầu, đặc biệt là từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Với việc thị trường lao động Mỹ duy trì tích cực và lạm phát cơ bản vẫn neo ở mức 2,9%, Fed hiện chưa đối mặt với áp lực hạ lãi suất, thậm chí thị trường đã tính đến kịch bản tăng lãi suất vào quý IV nếu áp lực giá cả kéo dài. Ông Thành phân tích rằng bối cảnh lãi suất cao kéo dài sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến dòng vốn quốc tế trên thị trường chứng khoán. Trong khi nhiều nước khu vực như Hàn Quốc hay Indonesia bị rút vốn mạnh, đồng tiền Việt Nam vẫn thuộc nhóm ổn định nhất nhờ định hướng điều hành đúng đắn. Hiện tại, thách thức lớn nhất của cơ quan quản lý là lựa chọn giữa ổn định tỷ giá và hỗ trợ tăng trưởng. Việc chấp nhận mặt bằng lãi suất cao hơn để bảo vệ tỷ giá như hiện nay đang giúp giảm thiểu áp lực, nhưng nếu chuyển dịch ưu tiên sang bơm thanh khoản để kích thích tăng trưởng thì tỷ giá chắc chắn sẽ phải chịu áp lực lớn hơn đáng kể.